Motyw samotności. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę o tym, że samotność Konrada jest skutkiem jego pychy i indywidualizmu - wielkość oddziela bohatera od ludzi i od Boga, a bunt w pojedynkę kończy się klęską.
• Wielką Improwizację omówioną szczegółowo od słowa „Samotność” po upadek bohatera oraz co najmniej jeden kontrast wewnątrz dramatu, najlepiej księdza Piotra, który przez pokorę nie jest samotny.
• Kontekst literacki lub historycznoliteracki pokazujący innego samotnego indywidualistę oraz wniosek o tym, że jednostka, choćby genialna, nie zbawi zbiorowości sama.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Wielka Improwizacja (scena II): monolog zaczyna się słowem „Samotność” i pytaniem, po co poecie ludzie, którzy go nie rozumieją. Konrad ogłasza, że jego pieśń jest równa dziełu stworzenia, że godnym słuchaczem jest dla niego tylko Bóg, i żąda władzy nad duszami. Samotność jako wybór geniusza, który uznał, że wspólnota jest go niegodna.
• „Nazywam się Milijon” i „Ja i ojczyzna to jedno”: Konrad kocha cały naród i cierpi za wszystkich, ale mówi w jego imieniu, nie pytając nikogo o zgodę. Paradoks samotności: im bardziej utożsamia się z milionami, tym bardziej jest sam, bo nikt nie może z nim dzielić tej roli.
• Upadek Konrada: gdy Bóg milczy, bohater rzuca coraz ostrzejsze oskarżenia, aż pada bez sił, a ostatnie słowo wypowiada za niego szatan. Klęska w pojedynku z Bogiem jest dosłownie klęską w pojedynkę - w celi nie ma nikogo, kto mógłby go powstrzymać.
• Ksiądz Piotr (sceny III i V): równie samotny w swojej celi bernardyn modli się za Konrada, bierze na siebie jego winę i otrzymuje widzenie. Jest sam fizycznie, ale zjednoczony z Bogiem i wspólnotą, za którą się modli - kontrast pokazujący, że samotność Konrada wynika z pychy, nie z okoliczności.
• Prolog i scena więzienna: Więzień w Prologu przeżywa noc sam ze swoimi myślami i duchami, a w scenie I, choć otoczony przyjaciółmi śpiewającymi i żartującymi, Konrad milczy, a potem śpiewa pieśń zemsty, którą ksiądz Lwowicz nazywa pogańską. Samotność wśród ludzi jako zapowiedź Improwizacji.
• Cichowski i pani Rollison (opcjonalnie): człowiek wyrwany z życia, który wraca po latach więzienia nierozpoznawalny i zamknięty w sobie, oraz ślepa matka błagająca sama o życie syna. Samotność narzucona przez przemoc - inny wariant motywu niż samotność wybrana przez Konrada.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Profesor Andrews w Warszawie, Olga Tokarczuk

   Bohater przylatuje do Warszawy w przeddzień stanu wojennego i budzi się już w innej rzeczywistości: czołgi na ulicach, puste sklepy, martwe telefony, brak kontaktu z ambasadą i znajomymi. Zestaw tę samotność z wyobcowaniem Konrada - tam jej źródłem jest pycha, tu obcy, niezrozumiały świat.

2. Kontekst literacki

   Kordian, Juliusz Słowacki

   Kordian na szczycie Mont Blanc, sam nad Europą, ogłasza ideę poświęcenia za naród i na chmurze wraca do Polski; potem w podziemiach katedry przegrywa spór ze spiskowcami i idzie na cara sam, ale mdleje przed drzwiami sypialni. Ten sam schemat co u Konrada: wielka idea, samotny czyn i klęska jednostki, która nie potrafi działać we wspólnocie.

3. Kontekst historycznoliteracki

   Bohater romantyczny (indywidualizm, bajronizm, werteryzm)

   Romantyzm uczynił samotność znakiem wielkości: Werter Goethego ginie z nieodwzajemnionej miłości, Giaur Byrona żyje poza społeczeństwem z tajemnicą i zemstą, a poeta romantyczny czuje się prorokiem, którego tłum nie rozumie. Konrad jest szczytem tej tradycji - i zarazem jej krytyką, bo Mickiewicz pokazuje, że samotny geniusz przegrywa.

4. Kontekst literacki

   Lalka, Bolesław Prus

   Wokulski, choć bogaty i podziwiany, jest samotny w Warszawie: arystokracja go nie przyjmuje, kupcy mu zazdroszczą, przyjaciele go nie rozumieją, a Izabela nie widzi w nim człowieka. Samotność pozytywistycznego bohatera różni się od Konradowej: nie wynika z pychy, lecz z bycia pomiędzy klasami i epokami - kontrast pomaga ocenić, ile w samotności Konrada jest jego winy.