W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Rozstrzygnięcie, po co Mickiewicz sięga po Biblię: aby nadać klęsce narodu sens ofiary i zapowiedzi odrodzenia oraz uświęcić prześladowanych, a zaborcę ukazać jako siłę szatańską.
• Dwa lub trzy nawiązania w konkretnych scenach - Widzenie księdza Piotra jako paralela Pasji, bunt Konrada wobec Boga w Wielkiej Improwizacji, ewangeliczny język relacji Sobolewskiego - każde z nazwaną funkcją.
• Kontekst historyczny lub literacki oraz wniosek o tym, że Biblia daje narodowi w niewoli język nadziei i miarę do oceny ludzi.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Widzenie księdza Piotra (scena V): dzieje Polski ułożone według Pasji - Herod (car) wydaje wyrok na młodzież, Francja jak Piłat umywa ręce, naród niesie krzyż z trzech ludów, oprawcy podają ocet i żółć, żołnierz przebija bok, a po śmierci następuje wstąpienie do nieba. Cel: klęska zyskuje sens ofiary za inne narody i obietnicę zmartwychwstania.
• Wskrzesiciel „czterdzieści i cztery”: tajemnicza liczba-imię w stylu proroctw i Apokalipsy, namiestnik wolności zrodzony z matki obcej. Cel: nadanie przyszłości narodu rangi objawienia, które nie podlega politycznej weryfikacji.
• Relacja Sobolewskiego (scena I): opowieść o wywózce studentów kończy modlitwa, w której świadek porównuje ofiarę dzieci do niewinnej krwi przelanej sądami Piłata, a skatowanego Wasilewskiego opisuje jak zdjętego z krzyża. Cel: prześladowani zyskują rangę męczenników, a car - rolę Piłata i Heroda.
• Wielka Improwizacja i egzorcyzmy (sceny II-III): Konrad spiera się z Bogiem jak Hiob i jak strącony anioł, a gdy chce nazwać Boga carem, słowo wypowiada za niego szatan; ksiądz Piotr wypędza złego ducha w scenie wzorowanej na ewangelicznych egzorcyzmach. Cel: los bohatera zostaje wpisany w kosmiczną walkę dobra ze złem, a pycha - oceniona miarą religijną.
• Prolog i sceny z aniołami: Anioł Stróż i duchy z prawej i lewej strony przy śpiącym Więźniu, chóry anielskie po egzorcyzmach, aniołowie nad Ewą. Cel: świat dramatu ma wymiar metafizyczny, w którym o człowieku toczy się spór między niebem a piekłem.
• Motyw ziarna w bajce Żegoty (opcjonalnie): diabeł zakopał ziarno dane ludziom przez Boga, a ono wzeszło i wydało plon - obraz bliski ewangelicznym przypowieściom o siewcy i ziarnie. Cel: uwięzienie młodzieży zostaje odczytane jako zasiew przyszłego odrodzenia.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Zbrodnia i kara, Fiodor Dostojewski

   Sonia, dla której wiara jest sensem życia, czyta Raskolnikowowi historię wskrzeszenia Łazarza, a ta trafnie oddaje jego położenie: po zbrodni umarł dla świata, ale wciąż może się odrodzić. Zestaw to odrodzenie z Chrystusowym wymiarem cierpienia Polski z widzenia księdza Piotra.

2. Kontekst historyczny

   Represje po powstaniu listopadowym i sytuacja Wielkiej Emigracji

   Po klęsce powstania w 1831 roku nastąpiły zsyłki, konfiskaty i likwidacja polskich instytucji, a elita znalazła się na emigracji bez perspektyw politycznych. Sięgnięcie po Biblię było odpowiedzią na pytanie o sens tej klęski: skoro polityka zawiodła, tylko język religijny mógł obiecać zmartwychwstanie. Kontekst tłumaczy cel, o który pyta temat.

3. Kontekst literacki

   Kordian, Juliusz Słowacki

   Słowacki także sięga po chrześcijańską ideę ofiary, ale zamienia ją na czyn: Kordian ogłasza „Polska Winkelriedem narodów” i chce sam zabić cara. Ten sam repertuar motywów, inny cel - u Mickiewicza Biblia uświęca cierpienie, u Słowackiego ma popchnąć do działania i zostaje wystawiona na próbę, gdy bohater zawodzi.

4. Kontekst literacki

   Dżuma, Albert Camus

   Ojciec Paneloux w kazaniu tłumaczy epidemię biblijnymi plagami jako karę Bożą, ale śmierć niewinnego dziecka rozbija to wyjaśnienie, a doktor Rieux odrzuca sens cierpienia. Kontrast celów: Camus przywołuje Biblię, by pokazać jej bezradność wobec zła, Mickiewicz - by właśnie dzięki niej cierpieniu nadać sens.