Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Temat wymaga pokazania, że społeczeństwo polskie pod zaborami nie było jednolite: obok heroicznego oporu i męczeństwa istniał lojalizm, konformizm i serwilizm wobec Rosji. Mickiewicz właśnie to zróżnicowanie czyni tematem dramatu. Typowa pułapka: mówienie wyłącznie o martyrologii młodzieży i pominięcie krytyki elit, przez co odpowiedź traci połowę sensu pytania.

Lektura i konteksty

Z lektury kluczowe są sceny więzienne - opowieści o prześladowanych studentach, o wywożonych kibitkami zesłańcach - jako obraz męczeństwa młodego pokolenia. Przeciwwagą jest scena w salonie warszawskim: przy stolikach elita rozmawia o balach i chwali carskie porządki, a przy drzwiach młodzi mówią o represjach - Mickiewicz obrazowo dzieli naród na zdrową, ukrytą głębię i zepsutą powierzchnię. Warto wspomnieć też postaci gorliwie służące Nowosilcowowi. Jako kontekst proponuję historyczno-biograficzny: proces filomatów i filaretów w Wilnie, którego Mickiewicz sam doświadczył i który stał się materiałem dramatu.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: Dziady cz. III pokazują naród rozdarty - między heroicznym oporem młodych a ugodowością i serwilizmem części elit.
2. 2Sceny więzienne: solidarność i męczeństwo prześladowanej młodzieży jako wzór postawy patriotycznej.
3. 3Salon warszawski: kontrast towarzystwa stolikowego i grupy przy drzwiach jako diagnoza moralnego podziału społeczeństwa.
4. 4Postawy skrajnej podłości: Polacy w służbie Nowosilcowa jako trzecia, najciemniejsza postawa wobec zaborcy.
5. 5Kontekst i wniosek: proces filomatów jako realne tło dramatu - Mickiewicz przekształca własne doświadczenie w uniwersalny obraz narodu, którego siła tkwi w młodym pokoleniu.