Konflikt pokoleń. Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Stanowisko, że w Tangu konflikt pokoleń jest odwrócony, zbuntowani są starzy, a młody walczy o powrót norm, i że w świecie bez zasad spór pokoleń traci sens.
• Co najmniej trzy konkretne elementy dramatu: anarchia Stomila i Eleonory jako dawny bunt, próba Artura przywrócenia formy przez ślub i przebranie rodziny, postawa Eugeniusza i babci Eugenii oraz finał z triumfem Edka.
• Kontekst pokazujący klasyczny model buntu młodych (na przykład Oda do młodości) i wniosek, że konflikt pokoleń jest możliwy tylko tam, gdzie istnieją jeszcze wartości do obalenia lub obrony.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Stomil i Eleonora: rodzice w młodości zbuntowali się przeciw konwenansom, dziś Stomil chodzi w piżamie, wystawia domowe eksperymenty teatralne i broni zasady, że wszystko wolno, a Eleonora nie kryje romansu z Edkiem. Znaczenie: pokolenie rodziców jest zbuntowane na stałe, a jego wolność stała się nową ortodoksją.
• Artur: student medycyny i filozofii, który skarży się, że nie ma się przeciw czemu buntować, bo rodzice obalili wszystko; żąda porządku, garnituru i zasad, i planuje tradycyjny ślub z Alą jako sposób odbudowy formy. Znaczenie: młody bohater staje po stronie tradycji, co jest jądrem inwersji.
• Sojusz z Eugeniuszem i przebranie rodziny: Artur zmusza wuja, by mu pomógł, zaprowadza rygor, każe wszystkim włożyć dawne stroje, a babcię sadza na katafalku za karę. Znaczenie: forma przywrócona przemocą jest parodią porządku, nie porządkiem.
• Babcia Eugenia i Edek: babcia gra z Edkiem w karty i bawi ją anarchia domu, a Edek jest obcym, którego rodzina toleruje jako element swobody. Znaczenie: konflikt nie biegnie prosto według wieku, a przyzwolenie starszych otwiera drzwi sile.
• Klęska Artura: gdy w trzecim akcie odkrywa, że forma bez idei jest pusta, sięga po ideę władzy nad życiem i śmiercią, a po wyznaniu Ali o zdradzie z Edkiem załamuje się i ginie z ręki Edka. Znaczenie: bunt młodego przeciw anarchii kończy się klęską, bo martwej formy nie da się wskrzesić.
• Finał z tangiem (opcjonalnie): Edek przejmuje władzę, każe Eugeniuszowi zdjąć sobie buty i prowadzi go w tangu La Cumparsita nad ciałem Artura. Znaczenie: spór pokoleń kończy się zwycięstwem kogoś z zewnątrz, a więc bez wartości nie ma ani buntu, ani tradycji, jest tylko siła.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Skąpiec, Molier

   Spór o małżeństwa Kleanta i Elizy podsyca trudny charakter Harpagona: skąpstwo, egoizm i tyrania sprawiają, że dzieci wolą kłamać i spiskować, bo szczera rozmowa z ojcem nie ma sensu. Pokaż tu konflikt pokoleń zawiniony przez starszych, odwrotnie niż w Tangu.

2. Kontekst literacki

   Oda do młodości, Adam Mickiewicz

   Mickiewicz stawia młodość przeciw skostniałemu światu starych, każe jej sięgać, gdzie wzrok nie sięga, i wierzy, że młodzi zmienią świat siłą entuzjazmu. Mrożek odwraca ten wzorzec: entuzjaści z Ody to u niego pokolenie Stomila, a młody Artur tęskni za tym, co romantycy chcieli obalić; kontekst uwypukla inwersję i jej gorzki sens.

3. Kontekst literacki

   Ferdydurke, Witold Gombrowicz

   Rodzina Młodziaków hoduje nowoczesność jako program: rodzice chcą być bardziej postępowi od córki, a Józio obnaża sztuczność tej pozy. Podobnie jak w Tangu to starsi są tu awangardą, a ich nowoczesność okazuje się formą, co pokazuje, że inwersja konfliktu pokoleń ma w polskiej literaturze tradycję.

4. Kontekst społeczny

   Rewolucja obyczajowa i kontrkultura lat 60. XX wieku

   W czasie, gdy powstawało Tango, młodzi na Zachodzie odrzucali normy rodziców w imię wolności; Mrożek zadaje pytanie, co się stanie z następnym pokoleniem, gdy ten bunt zwycięży i nie zostanie już nic do obalenia. Kontekst pokazuje, że dramat jest diagnozą przyszłości, a nie tylko groteską rodzinną.