Jak zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George'a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Pytanie jest przewrotne, bo Orwell pokazuje raczej, że w doskonale zorganizowanym totalitaryzmie wolności zachować się nie da - każdy akt buntu kończy się złamaniem człowieka. Uczeń powinien więc omówić próby ocalenia wolności wewnętrznej i przyczyny ich klęski. Pułapka: teza, że bohater swoją wolność ocalił; finał powieści mówi coś przeciwnego i trzeba to uczciwie postawić, traktując powieść jako ostrzeżenie.

Lektura i konteksty

Kluczowe wątki: prowadzenie dziennika jako pierwszy akt nieposłuszeństwa, miłość Winstona i Julii jako bunt prywatności przeciw partii, walka o pamięć i prawdę w świecie nieustannie fałszowanej historii oraz nowomowa - język zaprojektowany tak, by buntownicza myśl stała się niemożliwa. Dopełnieniem są tortury i pokój 101, dowód, że system sięga do samego wnętrza człowieka. Kontekst historyczny: stalinizm i mechanizmy państw totalitarnych XX wieku; literacko można zestawić z Dziadami cz. III - carski despotyzm i różne postawy więźniów wobec przemocy.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: powieść Orwella pokazuje, że totalitaryzm dąży do odebrania człowiekowi nawet wolności wewnętrznej - i ostrzega, jak blisko mu do celu.
2. 2Przestrzenie buntu Winstona: dziennik, miłość, pamięć o przeszłości jako próby ocalenia własnego ja.
3. 3Mechanizmy zniewolenia: inwigilacja, fałszowanie historii i nowomowa jako kontrola nie czynów, lecz myśli.
4. 4Klęska bohatera po torturach jako pointa; kontekst historyczny - stalinizm i realne systemy totalitarne.
5. 5Wniosek: warunkiem wolności jest prawda, pamięć i język - dlatego to je totalitaryzm atakuje w pierwszej kolejności.