Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George'a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Orwell odpowiada przecząco: państwo doskonałe jest niemożliwe, bo projekt idealnego porządku wymaga totalnej kontroli nad ludźmi - a więc zamienia się w totalitarne piekło. Rok 1984 to antyutopia: pokazuje, że im doskonalsze ma być państwo, tym mniej miejsca zostaje na wolność, prywatność i prawdę. Pułapka: streszczanie losów bohatera zamiast analizy mechanizmów władzy. Trzeba omówić narzędzia kontroli: inwigilację, propagandę, fałszowanie historii, nowomowę ograniczającą samo myślenie i terror łamiący jednostkę od środka.

Lektura i konteksty

Wykorzystaj wszechobecną inwigilację (teleekrany, figura Wielkiego Brata), pracę Winstona przy fałszowaniu przeszłości - władza nad pamięcią jako władza absolutna, nowomowę jako język uniemożliwiający bunt oraz historię Winstona i Julii: nawet miłość i myśl są przestępstwem, a tortury prowadzą do zdrady i całkowitego złamania bohatera. Najlepszy kontekst historyczny: totalitaryzmy XX wieku, zwłaszcza stalinizm, którego mechanizmy Orwell przetworzył literacko. Alternatywnie kontekst literacki: Inny świat jako dokument realnych skutków utopii wcielanej siłą.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: budowa państwa doskonałego jest niemożliwa, bo wymaga totalnej kontroli, która niszczy człowieka - rzekomy cel tego państwa.
2. 2Narzędzia władzy w Oceanii: inwigilacja, propaganda i kult Wielkiego Brata jako fundament posłuszeństwa.
3. 3Kontrola prawdy i języka: fałszowanie historii oraz nowomowa - państwo doskonałe musi zawładnąć nawet myślą.
4. 4Losy Winstona i Julii: bunt jednostki i jego złamanie przez terror - dowód, że system nie zostawia miejsca na człowieczeństwo.
5. 5Kontekst historyczny totalitaryzmów XX wieku i wniosek: literatura antyutopijna ostrzega, że obietnica doskonałości bywa wstępem do zniewolenia.