Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George'a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę o tym, że w państwie totalitarnym propaganda jest podstawowym narzędziem władzy, bo wytwarza rzeczywistość i formatuje umysły zamiast informować.
• Co najmniej trzy mechanizmy z powieści zilustrowane konkretami: fałszowanie przeszłości w Ministerstwie Prawdy, nowomowa i dwójmyślenie, kult Wielkiego Brata z Dwoma Minutami Nienawiści oraz zmiana wroga w czasie Tygodnia Nienawiści.
• Kontekst pokazujący realne wzory propagandy totalitarnej (na przykład stalinowskiej) lub jej literacki obraz oraz wniosek, że kto kontroluje język i pamięć, kontroluje człowieka.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Praca Winstona w Ministerstwie Prawdy: codziennie poprawia stare numery gazet, żeby przeszłość potwierdzała aktualną linię Partii, na przykład zmienia prognozy produkcji albo wymyśla bohatera wojennego w miejsce usuniętej nieosoby. Znaczenie: propaganda kontroluje przeszłość, a kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość.
• Hasła i wizerunek Wielkiego Brata: plakaty z twarzą wodza na każdej ścianie, slogany o wojnie, która jest pokojem, i wolności, która jest niewolą, komunikaty z teleekranów o kolejnych zwycięstwach i zwiększonych przydziałach czekolady. Znaczenie: propaganda wytwarza kult i poczucie dostatku wbrew faktom.
• Dwie Minuty Nienawiści i Tydzień Nienawiści: codzienne seanse, w czasie których pracownicy wykrzykują nienawiść do Goldsteina i wrogich żołnierzy; w środku Tygodnia Nienawiści Oceania zmienia wroga z Eurazji na Wschódazję, a tłum przyjmuje to natychmiast i niszczy stare plakaty. Znaczenie: propaganda steruje emocjami i sprawia, że zbiorowość nie zauważa własnej niekonsekwencji.
• Nowomowa i dwójmyślenie: Syme pracuje nad słownikiem, którego celem jest zawężenie zakresu myślenia; członek Partii ma umieć wierzyć w dwie sprzeczne rzeczy naraz i zapominać na życzenie. Znaczenie: propaganda sięga do języka i logiki, więc odbiera obywatelowi narzędzia krytyki.
• Wojna i przydziały: Oceania prowadzi nieustającą wojnę, której frontu nikt nie widział, a komunikaty o zwycięstwach towarzyszą obniżkom przydziałów ogłaszanym jako podwyżki. Znaczenie: propaganda utrzymuje strach i wdzięczność jednocześnie, co jest podstawą posłuszeństwa.
• Finał (opcjonalnie): po torturach Winston przyjmuje komunikat o zwycięstwie w Afryce z radością i czuje miłość do Wielkiego Brata. Znaczenie: ostateczny cel propagandy to nie posłuszeństwo, lecz miłość do władzy, która zniewala.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst politycznyPolecany

   Propaganda w Korei Północnej (kult rodziny Kimów, indoktrynacja)

   Reżim tylko w teorii demokratyczny indoktrynuje obywateli: kult rodziny Kimów, skrajna nędza mimo zapewnień o dobrobycie, ograniczony dostęp do internetu i stały wróg w postaci Stanów Zjednoczonych. Zestaw to z teleekranami i Dwiema Minutami Nienawiści z Roku 1984.

2. Kontekst historyczny

   Propaganda stalinowska (kult jednostki, retusz zdjęć, procesy pokazowe, plakat i prasa partyjna)

   W ZSRR usuwano z fotografii i encyklopedii ludzi skazanych w czystkach, prasa donosiła o rekordach produkcji w czasie głodu, a wódz był przedstawiany jako ojciec narodu. To dokładne wzory pracy Winstona w Ministerstwie Prawdy i kultu Wielkiego Brata, dlatego kontekst dowodzi, że Orwell opisał realny mechanizm.

3. Kontekst literacki

   Inny świat, Gustaw Herling-Grudziński

   Herling pokazuje, jak sowiecki system łamie ludzi także słowem: wymuszone zeznania w śledztwie, obozowe gazetki i hasła o pracy, absurdalne wyroki za nieistniejące przestępstwa. Kostylew trafia do obozu, bo lektura francuskich powieści podważyła w nim obraz świata wpajany przez propagandę, co jest odwrotnością drogi Winstona.

4. Kontekst kulturowy

   Socrealizm i sztuka propagandowa w ZSRR i PRL (plakat, pomnik, pochód pierwszomajowy)

   Sztuka miała pokazywać rzeczywistość taką, jaką chciała ją widzieć władza: uśmiechnięci robotnicy, monumentalne portrety przywódców, zbiorowe pochody z hasłami. Zestawienie z plakatami Wielkiego Brata i seansami nienawiści pozwala pokazać, że propaganda totalitarna zawsze sięga po rytuał i obraz, nie tylko po słowo.