Jakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Rozstrzygnięcie, jak metafora tytułu organizuje sens powieści na planie państwa i na planie bohatera.
• Trzy-cztery sceny czytane przez tytuł: mit szklanych domów i rozczarowanie na granicy, Nawłoć jako pozorna wiosna, spór Gajowca z Lulkiem i otwarte zakończenie.
• Kontekst z innym tytułem-kluczem lub historyczny oraz wniosek o tym, że tytuł bywa najkrótszą interpretacją dzieła.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Mit szklanych domów: umierający Seweryn Baryka opowiada synowi w drodze do Polski o kuzynie inżynierze, który nad Bałtykiem buduje z piasku tanie, czyste, ogrzewane szklane domy dla robotników i chłopów. Obietnica wiosny, która ma czekać za granicą - miara, którą Cezary przyłoży do realnej Polski.
• Przekroczenie granicy: po śmierci ojca Cezary wjeżdża do Polski i widzi błotniste, nędzne miasteczko kresowe, obdartych ludzi i rozpadające się domy; pyta w myślach, gdzie są szklane domy. Pierwsze „przedwiośnie” - kraj już wolny, ale jeszcze nie rozkwitły.
• Nawłoć: dwór Wielosławskich, gdzie Cezary trafia po wojnie 1920 roku jako gość Hipolita: jedzenie, polowania, romans z Laurą Kościeniecką, flirt z Karoliną i nieodwzajemnione uczucie Wandy. Pozorna wiosna - sielanka ziemiańska ślepa na nędzę komorników z sąsiedniego Chłodka, gdzie starzy, niezdolni do pracy ludzie umierają z głodu i zimna.
• Warszawa i spór o Polskę: Szymon Gajowiec, dawny wielbiciel matki Cezarego, dziś wysoki urzędnik państwowy, proponuje program cierpliwych reform; komunista Antoni Lulek wzywa do rewolucji. Przedwiośnie państwa - dwa programy, żaden jeszcze nie sprawdzony.
• Otwarte zakończenie: Cezary idzie w pochodzie robotników na Belweder, ale wychodzi z szeregu i kroczy osobno, na czele tłumu, wprost na kordon żołnierzy. Przedwiośnie bohatera - moment wyboru, nie sam wybór; powieść kończy się, zanim cokolwiek rozkwitnie.
• Cezary w Baku (opcjonalnie): dorastanie w rewolucji, śmierć matki, grzebanie ofiar rzezi ormiańsko-tatarskiej. Zima, po której ma nastąpić przedwiośnie - punkt wyjścia niezbędny, by rozumieć, z jakimi nadziejami bohater jedzie do Polski.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Kamienie na szaniec, Aleksander Kamiński

   Tytuł niesie własną historię: pamiętnik Zośki nazwany Kamienie rzucane na szaniec, inspiracja Testamentem moim Słowackiego i prośba umierającego Jana Bytnara, żeby raz jeszcze usłyszeć ten wiersz. Zestaw to z metaforycznym Przedwiośniem - tytuł potrafi nieść ukryty przekaz.

2. Kontekst literacki

   Lalka, Bolesław Prus

   Tytuł odsyła do drobnego epizodu (proces o lalkę baronowej Krzeszowskiej), ale czytany metaforycznie mówi o ludziach-marionetkach, o Izabeli jako salonowej lalce i o Wokulskim jako zabawce losu; Prus nie zatytułował powieści imieniem bohatera. Podobnie jak u Żeromskiego jedno słowo zmienia lekturę z historii jednostki w diagnozę społeczeństwa.

3. Kontekst historyczny

   Pierwsze lata II Rzeczypospolitej (1918-1921)

   Odrodzone państwo scalało trzy dzielnice pozaborowe z różnym prawem, walutą i kolejami, toczyło wojny o granice (w tym z bolszewikami w 1920 roku) i mierzyło się z biedą oraz konfliktami społecznymi. Fakty te tłumaczą, dlaczego Żeromski nazwał ten czas przedwiośniem, a nie wiosną: wolność już była, dobrobytu i ładu jeszcze nie.

4. Kontekst literacki

   Inny świat, Gustaw Herling-Grudziński

   Tytuł zaczerpnięty z motta z Dostojewskiego zapowiada świat łagru rządzony odwróconymi prawami i staje się kluczem do każdego rozdziału. Zestawienie z Przedwiośniem pokazuje dwa typy tytułu-klucza: metaforę stanu (przedwiośnie) i metaforę miejsca (inny świat), w obu wypadkach organizującą sens całości.