Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Temat wymaga pokazania podwójnej roli obyczaju: z jednej strony porządkuje on życie wspólnoty i daje jej tożsamość, z drugiej - bywa narzędziem przymusu wobec jednostki, która się nie mieści w normie. Pułapka: wyliczanie kolejnych obrzędów jak z katalogu etnograficznego, bez odpowiedzi na pytanie, PO CO one wspólnocie są i co robią z człowiekiem.

Lektura i konteksty

Warto zacząć od kompozycji powieści: życie Lipiec toczy się w rytmie pór roku, prac polowych i świąt kościelnych - obyczaj jest ramą porządkującą czas. Konkretne sceny: wesele Boryny i Jagny z bogatą obrzędowością, wspólne prace i spotkania (darcie pierza, jarmarki, odpusty) budujące więzi. Ciemna strona: gromada, która pilnuje norm, potrafi być bezwzględna - wygnanie Jagny to samosąd wspólnoty na jednostce łamiącej obyczaj. Kontekst: Pan Tadeusz Mickiewicza, gdzie obyczaj szlachecki (uczty, zasady grzeczności) jest fundamentem tożsamości i ładu wspólnoty - dobra paralela do funkcji obyczaju chłopskiego.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: obyczaj i tradycja spajają społeczność i porządkują jej życie, ale wobec jednostki łamiącej normy stają się narzędziem opresji.
2. 2Rytm natury i liturgii: kompozycja powieści jako obraz życia całkowicie wpisanego w cykl prac i świąt.
3. 3Wesele Boryny i wspólne obrzędy: tradycja jako spoiwo gromady i źródło jej tożsamości.
4. 4Wygnanie Jagny: sąd gromady nad jednostką jako ciemna, przymusowa strona obyczaju.
5. 5Kontekst i wniosek: obyczaj szlachecki w Panu Tadeuszu pełni tę samą funkcję tożsamościową - tradycja daje wspólnocie trwanie, ale wymaga od jednostki podporządkowania.