Symboliczne znaczenie widm i zjaw. Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę, która od razu mówi, co symbolizują zjawy: projekcje wnętrza bohaterów i głos narodowej historii.
• Trzy-cztery pary zjawa-bohater z aktu II opisane z przesłaniem: Stańczyk i Dziennikarz, Rycerz i Poeta, Hetman i Pan Młody lub Upiór i Dziad, Wernyhora i Gospodarz.
• Kontekst z innym utworem, w którym duch odsłania prawdę, oraz wniosek o funkcji zjaw jako narzędzia diagnozy społeczeństwa.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Chochoł: słomiana pałuba okrywająca krzak róży, zaproszona na wesele za podpowiedzią Racheli; przychodzi do małej Isi i zapowiada, że na wesele przyjdzie to, co każdy nosi w duszy. Symbol uśpionej, ale żywej pod słomą siły narodu i klucz do wszystkich pozostałych zjaw.
• Widmo i Marysia: zmarły narzeczony ukazuje się Marysi, która wyszła za Wojtka, i przypomina dawną miłość. Zjawa najbardziej osobista - projekcja żalu i niespełnienia, bez wymiaru narodowego, ale pokazująca zasadę: każdy widzi własne wnętrze.
• Stańczyk i Dziennikarz: błazen Zygmunta Starego, symbol mądrości politycznej, wypomina Dziennikarzowi, że usypia naród i cynicznie godzi się z niewolą, po czym wręcza mu kaduceusz. Symbol sumienia inteligencji politycznej i jej bezsilności.
• Rycerz i Poeta: Zawisza Czarny, rycerz spod Grunwaldu, wzywa Poetę do czynu i mocy, a ten odkrywa pod przyłbicą pustkę i noc. Symbol siły, o której dekadencki poeta tylko pisze - rozdźwięk między słowem a czynem.
• Hetman i Pan Młody, Upiór i Dziad: Hetman Branicki, zdrajca z Targowicy, drwi z Pana Młodego za małżeństwo z chłopką; Upiór Jakuba Szeli przypomina Dziadowi rabację i chce obmyć się z krwi. Symbole hańby i krzywd historycznych, które dzielą naród i uniemożliwiają zbratanie.
• Wernyhora i Gospodarz (opcjonalnie): legendarny ukraiński lirnik i wieszcz powierza Gospodarzowi złoty róg i misję zwołania narodu, a jego koń gubi złotą podkowę, którą Gospodyni chowa do skrzyni. Jedyna zjawa, która nie wypomina, lecz daje szansę - symbol mitu narodowego zrywu, zaprzepaszczonego przez ludzi.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Dziady cz. II, Adam Mickiewicz

   Duchy przychodzące na obrzęd dziadów (dzieci Józio i Rózia, Zły Pan, Zosia) wygłaszają nauki moralne wynikające z ich win i braków za życia. Różnica: u Mickiewicza zjawy pouczają zbiorowość zgodnie z ludową etyką, u Wyspiańskiego wypominają konkretnym ludziom ich osobiste i narodowe winy.

2. Kontekst literacki

   Makbet, William Szekspir

   Duch Banka ukazuje się na uczcie tylko Makbetowi jako materializacja wyrzutów sumienia po zleconym morderstwie; nikt inny go nie widzi. Ta sama zasada co w Weselu: zjawa jest projekcją wnętrza bohatera, a nie zjawiskiem nadprzyrodzonym dostępnym wszystkim.

3. Kontekst kulturowy

   Malarstwo historyczne Jana Matejki (Stańczyk, Wernyhora)

   Stańczyk zamyślony na balu i Wernyhora prorokujący losy Polski to postaci utrwalone przez obrazy Matejki, które Wyspiański, jego uczeń z krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, znał doskonale. Kontekst pokazuje, że zjawy Wesela są cytatami z narodowej wyobraźni - dlatego widzowie od razu rozumieli, co symbolizują.