Sen o Polsce czy sąd nad Polską? Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę rozstrzygającą relację snu i sądu: czy Wesele jest marzeniem, oskarżeniem, czy jednym w służbie drugiego.
• Trzy-cztery sceny z dramatu czytane pod tezę: mit zbratania z aktu I, rozrachunek zjaw (Stańczyk, Upiór, Wernyhora) i finał ze złotym rogiem oraz chocholim tańcem.
• Kontekst historyczny lub literacki uzasadniający diagnozę Wyspiańskiego oraz wniosek o tym, czemu ten sąd ma służyć.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Mit zbratania (akt I): wesele Pana Młodego, krakowskiego poety, z chłopką w bronowickiej chacie Gospodarza ma być obrazem zgody narodowej, ale rozmowy Radczyni z Kliminą czy Czepca z Dziennikarzem pokazują, że obie strony mówią obok siebie. Sen o jedności zderzony z realiami już w warstwie realistycznej.
• Stańczyk i Dziennikarz (akt II): królewski błazen, symbol mądrości politycznej, oskarża redaktora o usypianie narodu i cyniczne pogodzenie się z niewolą, po czym wręcza mu kaduceusz. Sąd nad inteligencją polityczną, która wie i nie działa.
• Upiór i Dziad, Hetman i Pan Młody (akt II): Jakub Szela przypomina rabację galicyjską, a Hetman Branicki, zdrajca z Targowicy, wypomina Panu Młodemu małżeństwo z chłopką jako zdradę stanu, sam będąc zdrajcą narodu. Sąd nad pamięcią historyczną: winy po obu stronach nie zostały rozliczone.
• Wernyhora i złoty róg (akt II): legendarny wieszcz powierza Gospodarzowi misję i złoty róg, którego dźwięk ma poderwać naród; Gospodarz oddaje róg Jaśkowi i zasypia. Sen o zrywie staje się testem, którego bohaterowie nie zdają.
• Finał (akt III): o świcie chłopi z kosami czekają na sygnał, Jasiek gubi róg, schylając się po czapkę z piór, a na muzykę Chochoła wszyscy zaczynają senny, mechaniczny taniec w kręgu. Wyrok: naród zdolny do marzenia, niezdolny do czynu.
• Rachela i Chochoł (opcjonalnie): to Rachela, córka karczmarza i miłośniczka poezji, podsuwa pomysł zaproszenia Chochoła na wesele, a Poeta i Pan Młody podchwytują go jako poetycki żart. Sen zostaje sprowokowany przez samych inteligentów - Wyspiański sądzi ich za pomocą ich własnych marzeń.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Potop, Henryk Sienkiewicz

   Magnateria z Radziwiłłami na czele widzi w szwedzkim najeździe szansę na własne zyski i wypowiada posłuszeństwo królowi, a szlachta dzieli się na skłonnych do układów i walczących do końca. Zestaw ten podzielony naród z Weselem - tu ostatecznie zwycięża siła narodowego ducha.

2. Kontekst historyczny

   Rabacja galicyjska (1846) i geneza dramatu (wesele Lucjana Rydla w Bronowicach, 1900)

   Wyspiański był gościem prawdziwego wesela poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną w chacie malarza Włodzimierza Tetmajera i to ono stało się ramą dramatu; pół wieku wcześniej rabacja Szeli zatruła mit chłopsko-szlacheckiej solidarności. Kontekst pokazuje, że sąd Wyspiańskiego wyrasta z realnych faktów, nie z fantazji.

3. Kontekst literacki

   Dziady cz. III, Adam Mickiewicz

   Widzenie księdza Piotra to sen o Polsce jako mesjaszu narodów, a Salon warszawski to sąd nad elitą, która plotkuje, gdy młodzież cierpi w więzieniach; Wysocki porównuje naród do lawy z zimną skorupą. Mickiewicz też łączy wizję z oskarżeniem, ale zostawia nadzieję, której u Wyspiańskiego jest znacznie mniej.

4. Kontekst kulturowy

   Stańczyk, obraz Jana Matejki (1862)

   Matejko namalował błazna zamyślonego samotnie po wieści o utracie Smoleńska, gdy dwór bawi się w tle; Wyspiański, sam malarz, wprowadził tę postać do Wesela jako sumienie narodu. Zestawienie obu dzieł pokazuje, że zabawa na tle klęski to stały obraz polskiego sądu nad sobą.