Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej. Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę oceniającą gotowość chłopów i inteligencji do wspólnego czynu niepodległościowego.
• Przykłady z obu stron: Czepiec i chłopi z kosami po jednej, Dziennikarz, Poeta i Gospodarz po drugiej, plus symbolika złotego rogu i chocholego tańca jako obraz skutku.
• Kontekst historyczny lub literacki objaśniający źródła niegotowości oraz wniosek o warunkach prawdziwego porozumienia narodowego.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Czepiec (akt I): pyta Dziennikarza o politykę, chwali się, że chłopi czytają gazety, i przekonuje, że lud jest gotów do walki, tylko panowie „nie chcom chcieć”. Obraz chłopskiej energii i świadomości, której inteligencja nie chce wykorzystać.
• Dziennikarz i Stańczyk (akt II): redaktor konserwatywnej gazety wyznaje zmęczenie i zwątpienie, a Stańczyk oskarża go o cyniczne usypianie narodu i wręcza mu kaduceusz, laskę błazna. Diagnoza inteligencji politycznej: wie, co należy robić, i nie robi nic.
• Poeta i Rycerz (akt II): Rycerz z czasów Grunwaldu wzywa Poetę do czynu, ten zaś pisze o sile, której sam nie ma, i ucieka w dekadencki smutek. Inteligencja artystyczna jako słowa bez woli.
• Gospodarz i Wernyhora (akt II): Wernyhora powierza Gospodarzowi złoty róg i misję: rozesłać wici, zebrać lud przed kościołem i czekać na sygnał. Gospodarz, inteligent osiadły na wsi, oddaje róg Jaśkowi i zasypia - przywódca, który zawodzi.
• Chłopi z kosami (akt III): o świcie Czepiec i chłopi stają z kosami przed chatą, gotowi do walki, ale bez rozkazu i przywódcy nie wiedzą, co robić; Jasiek gubi róg, schylając się po czapkę z piór. Siła bez kierunku spotyka przywództwo bez siły.
• Chocholi taniec (finał, opcjonalnie): na dźwięk muzyki Chochoła wszyscy weselnicy, chłopi i inteligenci razem, krążą w martwym, sennym kręgu. Obraz narodu, który potrafi tańczyć razem, ale nie potrafi razem walczyć.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Dziady cz. III, Adam Mickiewicz

   Oficerowie, urzędnicy i literaci przy stoliku to konformiści dbający o własny interes: unikają kłopotliwych tematów, nie sprzeciwiają się władzy carskiej, a nawet chwalą francuszczyznę kosztem polszczyzny. Zestaw ich z patriotami przy drzwiach i z bierną inteligencją Wesela.

2. Kontekst historyczny

   Rabacja galicyjska (1846) i klęski powstań narodowych

   Powstanie krakowskie 1846 roku upadło, bo chłopi zamiast wesprzeć szlachtę ruszyli pod wodzą Szeli na dwory; powstanie styczniowe też nie zdołało trwale pozyskać wsi. Ta historia tłumaczy, dlaczego w Weselu misja Wernyhory wymaga pojednania warstw i dlaczego Wyspiański w nie nie wierzy.

3. Kontekst literacki

   Rozdzióbią nas kruki, wrony..., Stefan Żeromski

   Po śmierci powstańca Winrycha chłop ograbia zwłoki i zabiera jego rzeczy, bo powstanie jest dla niego obcą sprawą panów. Najostrzejszy obraz przepaści między ludem a sprawą narodową - potwierdza diagnozę Wesela, że bez wciągnięcia chłopów do wspólnoty żaden zryw się nie uda.

4. Kontekst literacki

   Przedwiośnie, Stefan Żeromski

   W wolnej już Polsce chłopi z Chłodka żyją poza państwem, a inteligent Gajowiec pisze o reformach, których lud nie odczuwa. Kontekst pokazuje, że problem z Wesela nie znika po 1918 roku: niepodległość zdobyto, ale porozumienie warstw pozostało zadaniem.