Człowiek wobec presji otoczenia. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Klucz do tematu to Gombrowiczowskie pojęcie Formy: człowiek nie istnieje poza relacjami - inni nieustannie narzucają mu maskę, rolę, sposób bycia. Presja otoczenia nie jest więc u Gombrowicza incydentem, lecz podstawowym mechanizmem życia społecznego, a ucieczka przed jedną formą kończy się wpadnięciem w następną. Pułapka: potraktowanie tematu czysto obyczajowo (szkolna presja rówieśników), bez pojęcia formy, gęby i upupienia - wtedy odpowiedź się spłaszcza.

Lektura i konteksty

Z lektury warto wykorzystać trzy środowiska, przez które przechodzi Józio: szkołę, gdzie profesor wymusza na uczniach zachwyt nad poezją, a dorosły bohater zostaje upupiony, czyli wtłoczony w rolę niedojrzałego ucznia (do tego pojedynek na miny Syfona i Miętusa jako walka form); pensjonat Młodziaków, gdzie presja ma twarz obowiązkowej nowoczesności i swobody; dwór ziemiański, gdzie rządzi skostniała forma pańsko-chamska. Kontekst: Tango Mrożka - rodzina jako przestrzeń narzucania i odrzucania konwencji - albo kontekst filozoficzny: człowiek jako aktor ról społecznych.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: presja otoczenia jest u Gombrowicza nieusuwalna - inni zawsze narzucają człowiekowi formę, a bunt prowadzi tylko do formy kolejnej.
2. 2Szkoła: upupienie Józia i wymuszanie zachwytu nad lekturami jako presja instytucji; pojedynek na miny jako starcie narzuconych póz.
3. 3Młodziakowie: paradoks presji nowoczesności - nawet swoboda okazuje się obowiązującą konwencją.
4. 4Dwór ziemiański: presja tradycyjnej hierarchii jako trzecia odsłona tego samego mechanizmu.
5. 5Kontekst i wniosek: Tango Mrożka pokazuje pokrewną walkę z konwencją i bez niej - od form społecznych nie ma ucieczki, można je najwyżej rozpoznać i obnażyć.