„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu. Omów zagadnienie na podstawie utworu Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

„Człowiek zlagrowany” to więzień, który przystosował się do reguł obozu koncentracyjnego: przyjął jego moralność, znieczulił się na śmierć i myśli głównie o przetrwaniu. Sedno tematu tkwi w słowie „ofiara” - pułapką jest osądzanie Tadka i innych więźniów jak zwykłych ludzi. Borowski pokazuje, że to system obozowy odczłowiecza, celowo zamieniając ofiary we współuczestników machiny zagłady, więc ich zobojętnienie jest formą zbrodni popełnionej na nich samych.

Lektura i konteksty

Z opowiadania wykorzystaj: pracę narratora przy rozładunku transportów na rampie, gdzie za jedzenie i rzeczy więźniowie obsługują proces zagłady; obojętny, rzeczowy ton relacji o śmierci; sceny odrzucania ludzkich odruchów (np. matki wypierające się dzieci ze strachu przed śmiercią) oraz moment, gdy Tadka ogarnia wściekłość na ofiary - dowód odwrócenia moralności. Jako kontekst wybierz Inny świat Herlinga-Grudzińskiego: obraz sowieckich łagrów i polemiczną wobec Borowskiego wiarę, że nawet w obozie można ocalić resztki człowieczeństwa. Warto dodać kontekst biograficzny - Borowski sam był więźniem Auschwitz.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: człowiek zlagrowany jest podwójną ofiarą systemu - odebrano mu nie tylko wolność, lecz także moralność i zdolność współczucia.
2. 2Praca na rampie: mechanizm wciągania więźniów w machinę zagłady w zamian za szansę przetrwania.
3. 3Znieczulenie i odwrócenie wartości: obojętność wobec śmierci, złość na ofiary zamiast na oprawców.
4. 4Behawiorystyczna narracja Borowskiego jako oskarżenie systemu, nie więźniów.
5. 5Kontekst z Innego świata: łagry sowieckie i spór o to, czy w warunkach skrajnych da się ocalić człowieczeństwo - wniosek o zbrodniczości obu totalitaryzmów.