Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach? Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Pytanie dotyczy tego, czym jest godność, gdy człowiekowi odebrano niemal wszystko - łącznie z wpływem na to, czy przeżyje. Edelman przekonuje, że godna była zarówno śmierć z bronią w ręku, jak i ciche pójście na śmierć, a jego relacja świadomie odziera powstanie w getcie z patosu. Pułapka: heroiczno-pomnikowa narracja i wartościowanie, że walka była czymś lepszym - tekst Krall właśnie z takim myśleniem polemizuje.

Lektura i konteksty

Warto przywołać obraz powstania w getcie warszawskim jako wyboru sposobu umierania, rzeczowy, antypatetyczny ton wypowiedzi Edelmana oraz jego powojenną pracę kardiochirurga - dalszy ciąg wyścigu ze śmiercią, tym razem o pojedyncze ludzkie życie. Ważna jest też forma reportażu-rozmowy: świadek mówi własnym głosem, bez komentarza odautorskiego. Kontekst: opowiadania Tadeusza Borowskiego jako kontrast - obóz jako machina systematycznie odzierająca człowieka z godności - na tle historycznego kontekstu Zagłady.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: w sytuacjach skrajnych godność jest możliwa, ale przybiera różne formy - nie tylko heroiczną walkę.
2. 2Powstanie w getcie w relacji Edelmana: wybór sposobu umierania jako akt wolności i godności.
3. 3Demitologizacja: rzeczowy ton świadka i sprzeciw wobec dzielenia śmierci na lepsze i gorsze.
4. 4Życie po wojnie: praca lekarza jako kontynuacja walki o człowieka; kontekst - Borowski i obozowe odzieranie z godności.
5. 5Wniosek: godność w literaturze o Zagładzie to wewnętrzna suwerenność człowieka, niezależna od formy oporu.