Rola autorytetu w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę o roli autorytetów w kształtowaniu młodego człowieka i o potrzebie ich krytycznej weryfikacji.
• Trzy-cztery autorytety Cezarego omówione ze skutkiem: matka (bunt i spóźnione zrozumienie), ojciec i mit szklanych domów, Gajowiec jako autorytet państwowca, Lulek jako pseudoautorytet ideologiczny.
• Kontekst z innym przykładem człowieka ukształtowanego przez autorytet oraz wniosek o tym, że autorytet daje kierunek, ale wybór należy do jednostki.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Matka, Jadwiga Barykowa: w czasie rewolucji w Baku zdobywa nocami żywność, ukrywa uciekinierów, znosi bunt syna zafascynowanego wiecami; zostaje aresztowana i umiera z wyczerpania na robotach. Cezary docenia jej ofiarę i racje dopiero po jej śmierci - autorytet odrzucony za życia, uznany za późno.
• Ojciec, Seweryn Baryka: wraca z wojny uznany za zmarłego, wywozi syna do Polski i w drodze opowiada o szklanych domach, by dać mu wiarę w ojczyznę; umiera przed granicą. Autorytet podważony przez rzeczywistość - nędzne miasteczko na granicy obala mit, ale tęsknota za wielką ideą ojca zostaje w Cezarym.
• Szymon Gajowiec: dawny wielbiciel matki Cezarego, dziś wysoki urzędnik, przyjmuje bohatera w Warszawie, daje mu pracę przy swojej książce o Polsce i przedstawia program powolnych reform; odwołuje się do swoich mistrzów, polskich myślicieli z czasów niewoli. Autorytet państwowca, którego Cezary szanuje, ale któremu zarzuca brak wielkiej idei.
• Antoni Lulek: chorowity kolega ze studiów, fanatyczny komunista, prowadzi Cezarego na zebranie partyjne i próbuje zrobić z niego rewolucjonistę. Pseudoautorytet ideologiczny - Cezary, pamiętając Baku, spiera się z nim publicznie i odrzuca jego program.
• Otwarte zakończenie: Cezary idzie w pochodzie na Belweder, ale wychodzi z szeregu i kroczy osobno, na czele tłumu. Bohater bez autorytetu, który podjąłby decyzję za niego - dowód, że każdy autorytet dał mu tylko część odpowiedzi.
• Hipolit Wielosławski i Nawłoć (opcjonalnie): przyjaciel z wojny wprowadza Cezarego w świat ziemiaństwa, ale nie ma mu nic do zaproponowania poza gościnnością. Przykład, że nie każdy ważny człowiek w życiu jest autorytetem.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Syzyfowe prace, Stefan Żeromski

   Marcin Borowicz to na początku powieści ośmioletni chłopiec bojący się nowej szkoły, potem gorliwy katolik i zrusyfikowany uczeń, a wreszcie świadomy patriota. Zestaw tę drogę od łatwowierności do samoświadomości z niedokończonym dojrzewaniem Cezarego Baryki.

2. Kontekst literacki

   Lalka, Bolesław Prus

   Ignacy Rzecki, wychowany przez ojca w kulcie Napoleona, przez całe życie patrzy na politykę i na własny los przez pryzmat bonapartyzmu, czekając na kolejnego Napoleona. Przykład autorytetu, który ukształtował całą biografię i nigdy nie został zweryfikowany - kontrast z Cezarym, który każdy autorytet sprawdza doświadczeniem.

3. Kontekst literacki

   Ferdydurke, Witold Gombrowicz

   Profesor Pimko, belfer z autorytetem urzędowym, wtłacza dorosłego Józia z powrotem do szkoły i upupia go; nauczyciel Bladaczka wymusza zachwyt nad Słowackim, bo „wielkim poetą był”. Groteskowy obraz autorytetu fałszywego, opartego na formie, nie na wartościach - tło, na którym widać, dlaczego Cezary słusznie nie ufa gotowym hasłom.

4. Kontekst filozoficzny

   Immanuel Kant, oświecenie jako wyjście z niedojrzałości (sapere aude)

   Kant nazwał oświeceniem wyjście człowieka z niedojrzałości, w której cudze kierownictwo zastępuje własny rozum, i wezwał: odważ się być mądrym. Droga Cezarego jest ilustracją tej myśli: autorytety matki, ojca i Gajowca dają mu wiedzę, ale dojrzałość zaczyna się, gdy sam podejmuje decyzję w finale.