Młodość jako czas kształtowania własnej tożsamości. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Wyraźną tezę rozstrzygającą, na czym polega kształtowanie tożsamości Cezarego i czy powieść kończy się jego dojrzałością.
• Trzy-cztery etapy z Przedwiośnia z nazwaną zmianą: bunt w Baku, zderzenie mitu szklanych domów z Polską, Nawłoć jako próba życia bez idei, Warszawa i wybór między Gajowcem a Lulkiem.
• Kontekst z innym młodym bohaterem szukającym tożsamości oraz wniosek o tym, czym jest dojrzałość według Żeromskiego.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Baku - bunt i tożsamość rewolucyjna: nastoletni Cezary, syn polskiego urzędnika, po wyjeździe ojca na wojnę zrywa ze szkołą, wszczyna awantury, chodzi na wiece i przyjmuje język rewolucji, wbrew matce. Pierwsza tożsamość - przejęta z ulicy, nie własna.
• Śmierć matki i rzeź: Jadwiga Barykowa umiera po aresztowaniu za ukrywanie księżnej Szczerbatow, a Cezary, grzebiąc ofiary walk ormiańsko-tatarskich, widzi cenę haseł, którym uwierzył. Pierwsze pęknięcie tożsamości - rewolucjonista traci wiarę w rewolucję, ale nie ma jeszcze nic w zamian.
• Mit szklanych domów i granica: ojciec wraca i wiezie syna do Polski, opowiadając o szklanych domach; Cezary, Polak z Baku, który ojczyzny nigdy nie widział, buduje sobie jej obraz z opowieści, a na granicy widzi błoto i nędzę. Tożsamość narodowa rodzi się z rozczarowania - Polska realna zamiast wymarzonej.
• Nawłoć: po wojnie 1920 roku Cezary gości u Wielosławskich, przeżywa miłość do Laury Kościenieckiej, flirtuje z Karoliną, a bez wzajemności kocha się w nim Wanda; uczy się życia ziemianina. Próba tożsamości prywatnej, bez idei - kończy się dramatami (śmierć Karoliny, rozstanie z Laurą) i wizytą w Chłodku, gdzie nędza chłopów nie pozwala mu zostać w sielance.
• Warszawa - Gajowiec i Lulek: Cezary studiuje medycynę, pomaga Gajowcowi przy jego książce o Polsce i słucha jego programu reform, jednocześnie chodzi z Lulkiem na zebrania komunistów; spiera się z obu. Dwie oferty tożsamości ideowej, żadna nie przyjęta w całości.
• Finał (opcjonalnie): Cezary idzie w pochodzie robotników na Belweder, ale wychodzi z szeregu i kroczy osobno. Obraz tożsamości w chwili wyboru: bohater nie należy do żadnej grupy, decyduje sam - i powieść się kończy.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Kordian, Juliusz Słowacki

   Piętnastoletni Kordian nie widzi sensu życia, podróżuje po Europie, traci złudzenia co do miłości, pieniędzy i papieża, a na Mont Blanc znajduje ideę walki za Polskę - i przegrywa w chwili czynu. Podobnie jak Cezary dojrzewa przez rozczarowania, ale Kordian wybiera ideę romantyczną, Cezary do końca powieści żadnej.

2. Kontekst historyczny

   Odzyskanie niepodległości (1918) i spory o kształt II Rzeczypospolitej

   Pokolenie, które dorastało w czasie I wojny światowej i rewolucji, weszło w dorosłość razem z nowym państwem i musiało wybierać między programami: narodowym, socjalistycznym, ludowym, komunistycznym. Cezary jest przedstawicielem tej generacji - jego szukanie tożsamości odbija realny spór o to, kim ma być Polak w wolnym kraju.

3. Kontekst literacki

   Ferdydurke, Witold Gombrowicz

   Trzydziestoletni Józio zostaje wtłoczony z powrotem w rolę ucznia i odkrywa, że tożsamość zawsze narzucają mu inni - szkoła, Młodziakowie, dwór. Kontrast z Przedwiośniem: Żeromski wierzy, że młody człowiek może wypracować własną tożsamość, Gombrowicz drwi, że przed gębą nie ma ucieczki.