Wizja końca świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Apokalipsy św. Jana. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Wyraźną tezę rozstrzygającą, co łączy w wizji Jana grozę zagłady z nadzieją i jaki jest cel tej wizji.
• Dwa lub trzy odczytane symbolicznie obrazy z księgi: na przykład czterech jeźdźców, Bestię i walkę ze złem, Sąd Ostateczny oraz Nowe Jeruzalem.
• Kontekst pokazujący inne ujęcie końca świata, najlepiej polemiczne, oraz wniosek o tym, co wizje końca mówią o ludzkich lękach i nadziejach.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Sytuacja objawienia: Jan na wyspie Patmos otrzymuje widzenie, które ma spisać dla siedmiu Kościołów Azji. Rama pokazuje, że tekst jest proroctwem i pocieszeniem dla prześladowanych chrześcijan, nie kroniką przyszłości.
• Czterej jeźdźcy: Baranek otwiera księgę zamkniętą siedmioma pieczęciami, a wraz z pierwszymi czterema pojawiają się jeźdźcy na koniach białym, ognistoczerwonym, czarnym i trupiobladym - symbole podboju, wojny, głodu i śmierci. To najbardziej znany obraz zagłady spadającej na ludzkość jak plaga.
• Smok i Bestia: Smok, utożsamiony z szatanem, prześladuje Niewiastę obleczoną w słońce i jej dziecko, a Bestia wychodząca z morza otrzymuje władzę nad ziemią, żąda kultu i znaczy ludzi swoim znamieniem (liczba 666). Symbolizują zło polityczne i religijne, z którym toczy się ostateczna walka.
• Sąd Ostateczny: zmarli stają przed tronem, otwierane są księgi, w tym księga życia, a każdy jest sądzony według swoich czynów; śmierć i otchłań zostają wrzucone do jeziora ognia. Koniec świata okazuje się przede wszystkim sądem, a więc zwycięstwem sprawiedliwości.
• Nowe Jeruzalem: nowe niebo i nowa ziemia, miasto zstępujące od Boga, w którym „nie będzie już śmierci” ani łez, a Bóg zamieszka z ludźmi. To pozytywny biegun wizji - bez niego temat jest omówiony tylko w połowie.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Zmierzchanie, Krzysztof Kamil Baczyński

   Świat chylący się ku upadkowi porównany do zachodu słońca i rozsypanych korali, a zamiast ratunku zwyczajne dobranoc, czyli pożegnanie dawnego systemu wartości. To apokalipsa spełniona - zestaw ją z symboliczną, dopiero zapowiadaną zagładą z Apokalipsy świętego Jana.

2. Kontekst literacki

   Piosenka o końcu świata, Czesław Miłosz

   Koniec świata przychodzi w zwyczajny dzień: pszczoła krąży nad nasturcją, rybak naprawia sieć, kobiety idą przez pole z parasolkami, a nikt nie wierzy, że to już. Staruszek podwiązujący pomidory powtarza: „Innego końca świata nie będzie”. Wyraźna polemika z Apokalipsą - bez trąb, błyskawic i znaków; koniec jest tu codziennością i prywatną śmiercią, a nie kosmicznym sądem.

3. Kontekst kulturowy

   Ikonografia Sądu Ostatecznego (Hans Memling, Michał Anioł)

   Tryptyk Memlinga z Gdańska i fresk Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej przekładają symbole Jana na obraz: Chrystus sędzia, ważenie dusz, podział na zbawionych i potępionych. Pokazuje, że kultura europejska przez wieki rozumiała koniec świata właśnie jako sąd, a nie samą katastrofę - potwierdza tezę o dwóch biegunach wizji.

4. Kontekst literacki

   U wrót doliny, Zbigniew Herbert

   Wiersz pokazuje Sąd Ostateczny jak selekcję w obozie: po „deszczu gwiazd” aniołowie rozdzielają ludzi i odbierają im to, co chcieli zabrać - pamiątki, bliskich (staruszka z martwym kanarkiem, para, która nie chce się rozłączyć). Wszystko w tonie chłodnego sprawozdania. Kontrast z majestatem Apokalipsy: Herbert pyta, czy sąd, który odbiera człowiekowi pamięć i czułość, jest jeszcze zbawieniem.