Człowiek wobec niestałości świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Koheleta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Odpowiedź na pytanie, jaką postawę wobec zmienności i przemijania świata proponuje Kohelet i czy jest ona pesymistyczna.
• Co najmniej dwa konkretne fragmenty księgi: refren o marności z bilansem doświadczeń mędrca oraz poemat o czasie lub zachętę do radości z codziennych rzeczy.
• Kontekst z innej epoki, w którym człowiek również mierzy się z niestałością świata, i wniosek o tym, czy odpowiedź Koheleta jest wciąż aktualna.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Refren „Marność nad marnościami i wszystko marność”: otwiera i zamyka księgę, wraca przy każdej kolejnej sferze życia. To rama całej wypowiedzi Koheleta i punkt wyjścia twojej tezy.
• Bilans doświadczeń mędrca: Kohelet, przedstawiający się jako król w Jeruzalem, zdobył wiedzę, budował domy i zakładał ogrody, gromadził złoto, sługi i stada, oddawał się uciechom - i uznał, że wszystko to jest pogonią za wiatrem, bo mędrzec i głupiec umierają tak samo. Pokazuje, że nawet mądrość nie chroni przed przemijaniem.
• Poemat o czasie („Wszystko ma swój czas”): jest czas rodzenia i czas umierania, czas płaczu i czas śmiechu, czas wojny i czas pokoju. Cykliczność ludzkiego życia dowodzi, że człowiek nie panuje nad światem, a każdy stan jest przejściowy.
• Obraz cykliczności natury: słońce wschodzi i zachodzi, wiatr krąży, rzeki płyną do morza, a ono się nie przepełnia, „nic nowego pod słońcem”. Świat trwa w kołowrocie, a jednostka przemija - to źródło poczucia niestałości.
• Recepta Koheleta: zachęta, by jeść chleb i pić wino z radością, cieszyć się pracą i życiem z ukochaną kobietą, bo to dar Boży, oraz końcowe wezwanie do bojaźni Bożej i przestrzegania przykazań. Dowodzi, że księga nie kończy się rozpaczą, lecz mądrym dystansem.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst mitologicznyPolecany

   Mit o Heraklesie

   Herakles w szale zabija żonę i dzieci, a drugie małżeństwo kończy zaślepiona zazdrością Dejanira: koszula z krwią centaura przywiera do ciała herosa i skazuje go na męki. Pokaż, że każda chwila szczęścia jest tu okupiona cierpieniem, a spokój przychodzi dopiero z nieśmiertelnością.

2. Kontekst literacki

   Krótkość żywota, Daniel Naborowski

   Barokowy wiersz kondensuje myśl Koheleta w obrazach: życie to „dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt”, a człowiek rodzi się i umiera niemal w jednej chwili („kolebka grobem”). Podobieństwo: ta sama diagnoza przemijania; różnica: Naborowski niemal nie daje recepty, Kohelet wskazuje na Boga i radość chwili.

3. Kontekst filozoficzny

   Filozofia stoicka (Seneka, Marek Aureliusz)

   Stoicy również uznają, że los i dobra zewnętrzne są zmienne i nie zależą od nas, dlatego radzą oparcie w cnocie i rozumie oraz spokój wobec tego, czego nie da się zmienić. Zestawienie z Koheletem pokazuje dwie odpowiedzi na tę samą niestałość: rozumową samowystarczalność stoika i religijną pokorę mędrca biblijnego.

4. Kontekst literacki

   O żywocie ludzkim, Jan Kochanowski

   Fraszka zaczynająca się od słów „Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy” powtarza tezę Koheleta: zacność, uroda, moc i pieniądze przeminą jak polna trawa, a człowiek jest jak kukiełka w teatrze. Renesansowy poeta dokłada humanistyczny dystans i lekki uśmiech tam, gdzie Kohelet mówi z powagą mędrca.