Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę, która od razu mówi, jaki sens ma poświęcenie bohatera mitycznego i czy przynosi mu ono nagrodę, czy karę.
• Co najmniej dwa mity omówione pod tezę, z nazwaną wartością i ceną, w tym Prometeusza jako wzorzec ofiary bezinteresownej.
• Kontekst z innej epoki, w którym bohater podobnie oddaje siebie za wartości, oraz wniosek o tym, dlaczego kultura ceni taką postawę.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Prometeusz - dar ognia: tytan, który według Parandowskiego ulepił człowieka z gliny i łez, widząc bezradność ludzi, wykradł bogom ogień i przyniósł go na ziemię, a potem nauczył ludzi rzemiosł i sztuk. Poświęcił dobre stosunki z bogami dla istot słabszych od siebie - to wzorzec ofiary bezinteresownej.
• Prometeusz - kara: Zeus zesłał na ludzi Pandorę z puszką nieszczęść, a Prometeusza kazał przykuć do skały Kaukazu, gdzie orzeł codziennie wyjadał mu odrastającą wątrobę; po wiekach uwolnił go Herakles. Cena poświęcenia jest długa i okrutna, ale bohater się nie ugina - stąd pojęcie postawy prometejskiej.
• Herakles: syn Zeusa, który w pokucie za zabicie własnych dzieci w szale zesłanym przez Herę służył Eurysteuszowi i wykonał dwanaście prac, oczyszczając świat z potworów (lew nemejski, hydra lernejska, Cerber); za to życie pełne znoju został po śmierci przyjęty na Olimp. Trud nałożony jako kara, ale obrócony w dobro ludzi i nagrodzony - dobry kontrast z dobrowolną ofiarą Prometeusza.
• Orfeusz: zszedł do Hadesu po zmarłą Eurydykę, ryzykując życie, i muzyką wzruszył władców podziemia. Poświęcenie w imię miłości, które kończy się klęską przez jedno spojrzenie - pokazuje, że wartość ofiary nie zależy od jej skutku.
• Ifigenia (opcjonalnie): córka Agamemnona, którą ojciec miał złożyć w ofierze Artemidzie, by flota grecka mogła wypłynąć pod Troję. Poświęcenie jednostki dla wspólnoty, ale wymuszone - pozwala zapytać, czy ofiara niedobrowolna jest jeszcze poświęceniem.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Dziady cz. III, Adam Mickiewicz

   Konrad w Wielkiej Improwizacji chce cierpieć za cały naród („Nazywam się Milijon”) i wprost przyjmuje postawę prometejską - gotowość do samotnej walki z Bogiem o szczęście ludzi. Romantyzm przenosi wzorzec ofiarnika z mitu na losy narodu, ale Mickiewicz pokazuje też pychę Konrada, co pozwala ci ocenić granice takiego poświęcenia.

2. Kontekst literacki

   Antygona, Sofokles

   Antygona świadomie wybiera śmierć, by pochować brata Polinejkesa wbrew rozkazowi Kreona - poświęca życie dla prawa boskiego i miłości rodzinnej. Podobieństwo do Prometeusza: bohater zna cenę i ją akceptuje, a władza karze go za czyn, który jest dobrem; różnica: jej ofiara zostaje uznana już w finale tragedii, gdy Kreon przyznaje się do błędu.

3. Kontekst biblijny

   Ewangelie: męka i śmierć Jezusa

   Jezus dobrowolnie przyjmuje cierpienie i śmierć na krzyżu dla zbawienia ludzi, a Prometeusz od dawna bywa odczytywany jako jego pogańska zapowiedź: obaj cierpią za ludzkość, nie za własne winy. Różnica: ofiara Chrystusa ma sens odkupieńczy i kończy się zmartwychwstaniem, ofiara tytana - wielowiekową karą.