Problematyka winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Rozstrzygnięcie, jak w mitach działa kara: kto ją wymierza, za co i czy jest sprawiedliwa.
• Co najmniej dwa mity opowiedziane pod tezę: konkretna wina, konkretna kara i związek między nimi.
• Kontekst, który wnosi coś nowego (na przykład inny rodzaj kary), oraz wniosek spinający lekturę i kontekst.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Syzyf: ulubieniec bogów, który zdradzał ich tajemnice ludziom i uwięził Tanatosa, żeby oszukać śmierć. Kara: wieczne wtaczanie głazu, który zawsze stacza się spod szczytu - praca bez końca i bez sensu.
• Tantal: gościł przy stole bogów, wykradł im nektar i ambrozję, a na uczcie podał im ciało własnego syna Pelopsa, żeby sprawdzić ich wszechwiedzę. Kara: wieczny głód i pragnienie w Tartarze, gdzie woda i owoce cofają się przed jego ręką.
• Prometeusz: wykradł bogom ogień i dał go ludziom, nauczył ich rzemiosł. Kara: przykuty do skały Kaukazu, orzeł codziennie wyjada mu wątrobę. Przypadek problematyczny, bo z ludzkiej perspektywy jego wina jest dobrodziejstwem.
• Niobe: przechwalała się, że ma więcej dzieci niż Latona. Kara: Apollo i Artemida zabijają wszystkie jej dzieci, a ona z rozpaczy zamienia się w kamień - przykład kary za pychę, która spada także na niewinnych.
• Dedal i Ikar (opcjonalnie): Ikar leci zbyt blisko słońca wbrew przestrodze ojca i ginie. Kara bez wyroku bogów - naturalna konsekwencja przekroczenia granic.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst biblijnyPolecany

   Księga Rodzaju: wygnanie z raju i historia Kaina

   Wina to nieposłuszeństwo wobec Boga i naruszenie ustalonej przez Niego granicy, podobnie jak hybris w micie. Różnica: kara biblijna (wygnanie, piętno Kaina) nie jest wieczna i zostawia miejsce na miłosierdzie oraz odkupienie.

2. Kontekst literacki

   Zbrodnia i kara, Fiodor Dostojewski

   Raskolnikow zabija z pychy (teoria o ludziach „niezwykłych”), ale karę wymierza mu sumienie: choroba, izolacja, lęk - jeszcze zanim trafi na katorgę. Najwyrazistszy kontrast z mitem: kara wewnętrzna zamiast boskiej, z możliwością odkupienia dzięki Soni.

3. Kontekst literacki

   Dziady cz. II, Adam Mickiewicz

   Ludowa moralistyka: każda kara jest dopasowana do winy (Widmo złego pana szarpane przez ptaki, którym za życia odmawiał chleba) - ta sama zasada symbolicznej odpłaty co w micie o Tantalu, ale wymierzana w imię ludzkiej krzywdy, nie boskiej urazy.