Miłość silniejsza niż śmierć. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę o tym, w jakim sensie miłość w mitach okazuje się silniejsza od śmierci i gdzie leżą granice tego zwycięstwa.
• Mit o Orfeuszu i Eurydyce opowiedziany pod tezę, z uwypukleniem sceny wzruszenia władców podziemia i momentu klęski, najlepiej uzupełniony mitem o Demeter i Korze.
• Kontekst, w którym miłość również trwa mimo śmierci lub próbuje ją przekroczyć, oraz wniosek o tym, dlaczego kultura wraca do tego motywu.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Orfeusz i Eurydyka - strata: Orfeusz, tracki śpiewak, którego muzyka poruszała zwierzęta, drzewa i skały, traci młodą żonę Eurydykę, zmarłą od ukąszenia węża. Rozpacz każe mu zrobić to, czego nie robi żaden żywy - zejść po nią do Hadesu. Punkt wyjścia: miłość silniejsza niż lęk przed śmiercią.
• Zejście do podziemi: grą na lirze i pieśnią Orfeusz wzrusza Charona, obłaskawia Cerbera i porusza Hadesa oraz Persefonę, którzy zgadzają się oddać Eurydykę - pod warunkiem, że nie obejrzy się za siebie przed wyjściem na ziemię. Rzadki moment w mitach, gdy władcy śmierci zawieszają swoje prawo dla ludzkiego uczucia - główny dowód dla tezy.
• Klęska: tuż przed wyjściem z podziemi Orfeusz, niepewny, czy żona za nim idzie, odwraca się i Eurydyka znika na zawsze. Później śpiewak unika kobiet i ginie rozszarpany przez rozwścieczone bachantki. Pokazuje granicę: człowiek jest słaby, ale uczucie nie gaśnie - Orfeusz do końca pozostaje wierny zmarłej.
• Demeter i Kora: Hades porywa Korę do podziemi; Demeter, szukając córki, sprawia, że ziemia przestaje rodzić, aż Zeus zmusza brata do kompromisu - Kora część roku spędza z matką, część w Hadesie. Miłość matki wymusza na bogach powrót córki z krainy zmarłych, choć tylko na czas, a mit tłumaczy przy tym rytm pór roku.
• Alkestis (opcjonalnie, mit znany głównie z tragedii Eurypidesa): żona króla Admeta zgodziła się umrzeć zamiast męża, a Herakles wyrwał ją śmierci i przywrócił mężowi. Miłość jako gotowość oddania życia, nagrodzona powrotem ze świata zmarłych - kontrast do klęski Orfeusza.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Zdążyć przed Panem Bogiem, Hanna Krall

   Pielęgniarka z getta jako jedna z nielicznych dostaje numerek życia, ale bez wahania oddaje go córce, a sama wypija truciznę. Pokaż, że to ta sama miłość silniejsza od lęku przed śmiercią, która kazała Orfeuszowi zejść po Eurydykę do krainy umarłych.

2. Kontekst literacki

   Treny, Jan Kochanowski

   Ojciec po śmierci Urszulki nie potrafi pogodzić się ze stratą: w Trenie VIII opisuje pustkę domu, w Trenie X szuka córki we wszystkich możliwych zaświatach, a w Trenie XIX widzi ją we śnie na rękach swojej matki. Podobieństwo do Orfeusza: miłość nie kończy się ze śmiercią i szuka sposobu przekroczenia granicy; różnica: pociechą jest tu słowo poetyckie, a nie próba sprowadzenia zmarłej.

3. Kontekst literacki

   Romantyczność, Adam Mickiewicz

   Karusia widzi w biały dzień zmarłego przed dwoma laty Jasieńka, mówi do niego i chce z nim odejść, a lud wierzy, że „Jasio być musi przy swej Karusi”. Miłość łączy żywą ze zmarłym wbrew rozumowi Starca - jak w micie uczucie zawiesza granicę śmierci, ale tutaj po stronie żywych, w obłędzie i wierze, a nie w podróży do zaświatów.

4. Kontekst biblijny

   Pieśń nad Pieśniami

   Poemat miłosny Starego Testamentu wprost formułuje myśl tematu: „jak śmierć potężna jest miłość”. Kontekst pokazuje, że przekonanie o miłości silniejszej niż śmierć nie jest wyłącznie greckie - Biblia mówi o nim bez mitycznej fabuły, jako o prawdzie o człowieku, a tradycja chrześcijańska odczytuje je także jako obraz miłości Boga do ludzi.