Postawy odwagi i tchórzostwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Zagadnienie wymaga zestawienia dwóch postaw i ich oceny: odwaga to nie tylko brawura na polu bitwy, ale też odwaga moralna - przyznanie się do win i wzięcie odpowiedzialności; tchórzostwo zaś to często nie strach fizyczny, lecz konformizm, wygodnictwo i zdrada dla własnego bezpieczeństwa. Pułapka: ograniczenie się do scen batalistycznych. Warto pokazać, że Sienkiewicz różnicuje odwagę - od szaleńczej junackiej po dojrzałą, ofiarną - i piętnuje tchórzostwo elit jako grzech wobec ojczyzny.

Lektura i konteksty

Bazuj na przemianie Kmicica: z warchoła staje się bohaterem, który podczas obrony Jasnej Góry podejmuje samotną, śmiertelnie niebezpieczną wyprawę, by zniszczyć potężne działo wroga, i płaci za to cierpieniem z rąk oprawcy. Kontrastem jest postawa części magnaterii i szlachty kapitulującej przed Szwedami z wygody i strachu - z Radziwiłłami zdradzającymi króla na czele. Jako kontekst wybierz Pieśń o Rolandzie (etos rycerski, odwaga aż po śmierć) albo kontekst historyczny: potop szwedzki i pisanie powieści ku pokrzepieniu serc.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: w Potopie odwaga jest miarą wartości człowieka i patrioty, a tchórzostwo - ukryte pod maską wyrachowania - formą zdrady.
2. 2Przemiana Kmicica: od awanturniczej brawury do dojrzałej odwagi w służbie ojczyzny.
3. 3Obrona Jasnej Góry i samotna wyprawa Kmicica przeciw działu wroga jako akt najwyższego męstwa i gotowości na śmierć.
4. 4Kontrast: kapitulanctwo i zdrada części elit - tchórzostwo jako wybór wygody kosztem ojczyzny.
5. 5Kontekst: etos rycerski Pieśni o Rolandzie (lub funkcja krzepiąca powieści historycznej); wniosek - odwaga u Sienkiewicza zawsze łączy się z wiernością wartościom.