Praca jako pasja człowieka. Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Jasno postawioną tezę, że praca przeżywana jako pasja nadaje życiu sens i tożsamość, staje się wartością samą w sobie, niezależną od zysku i uznania.
• Co najmniej dwa przykłady pracy z pasji z powieści - Rzeckiego w sklepie i naukowców Ochockiego lub Geista - oraz Wokulskiego jako kontrast: ogromna energia podporządkowana miłości, nie pracy.
• Kontekst historycznoliteracki lub literacki oraz wniosek o tym, że epoka widziała w pracy misję, a Prus dodaje, że spełnia człowieka tylko praca kochana dla niej samej.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Ignacy Rzecki i sklep: stary subiekt od dwudziestu pięciu lat mieszka w pokoiku przy sklepie, wstaje o tej samej porze, sam układa wystawę, nakręcając mechaniczne zabawki i obserwując ich ruch, prowadzi księgi i pilnuje porządku. Sklep to jego dom, rytuał i źródło godności - praca jako całe życie.
• Pamiętnik starego subiekta: Rzecki wieczorami spisuje wspomnienia i uwagi o świecie - to także jego praca, nieodpłatna i nikomu nieznana, wykonywana z potrzeby serca. Pokazuje, że pasja nie potrzebuje odbiorcy ani nagrody.
• Wierność firmie: Rzecki uczył się zawodu u Jana Mincla, przeszedł wszystkie szczeble od chłopca sklepowego, a gdy Wokulski sprzedaje sklep Szlangbaumowi, przeżywa to jak utratę sensu życia i gaśnie. Praca jako tożsamość - bez niej człowiek przestaje istnieć.
• Julian Ochocki: młody krewny Łęckich, który zamiast robić karierę i szukać bogatej żony, konstruuje lampę elektryczną i mikroskop oraz marzy o maszynie latającej; zazdrości Wokulskiemu wolności, by całkiem oddać się nauce. Praca jako pasja idei, dla której poświęca pozycję towarzyską.
• Profesor Geist w Paryżu: stary chemik od lat pracuje nad metalem lżejszym od powietrza, żyje w ubóstwie i pod zarzutem szarlatanerii, ale nie porzuca badań; proponuje Wokulskiemu udział w pracach, bo widzi w nim człowieka zdolnego do poświęceń. Praca jako powołanie, które wymaga rezygnacji ze wszystkiego innego.
• Wokulski jako kontrast (opcjonalnie): w młodości pracował u Hopfera i uczył się nocami, marząc o nauce; potem handel, Bułgaria, spółka - imponująca energia, ale podporządkowana zdobyciu Izabeli. Gdy uczucie się załamuje, praca traci dla niego sens - dowód, że nie była pasją, lecz środkiem.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Mały Książę, Antoine de Saint-Exupéry

   Latarnik zapala i gasi latarnię czasem kilka razy w ciągu kilku sekund, choć nikt tej pracy nie nadzoruje ani z niej nie korzysta; tłumaczy Księciu, że takie są zasady. Zestaw to ślepe posłuszeństwo z pasją Ochockiego i Geista, dla których nauka była źródłem szczęścia.

2. Kontekst historycznoliteracki

   Program pozytywizmu warszawskiego (praca organiczna, praca u podstaw)

   Po klęsce powstania styczniowego pozytywiści ogłosili, że narodu nie ocali walka, lecz praca: rozwój gospodarki jako organizmu i edukacja najuboższych. Kontekst pokazuje, że epoka nadała pracy rangę misji społecznej; Prus dopowiada, że misja nie wystarczy - Rzecki spełnia się w pracy, bo ją kocha, a nie dlatego, że służy programowi.

3. Kontekst literacki

   Siłaczka, Stefan Żeromski

   Stanisława Bozowska uczy wiejskie dzieci w nędzy i umiera na tyfus, pracując do końca nad podręcznikiem fizyki dla ludu; doktor Obarecki, który kiedyś dzielił jej ideały, wybrał wygodne życie w Obrzydłówku. Praca jako pasja i powołanie, za które płaci się życiem - w zestawieniu z Rzeckim widać, że pasja może być cicha i codzienna albo heroiczna.

4. Kontekst literacki

   Chłopi, Władysław Reymont

   Praca na roli wyznacza rytm życia Lipiec i jest miarą wartości człowieka: Boryna dba o ziemię jak o własne ciało, a umierając, wychodzi nocą w pole i sieje, choć w garści ma tylko ziemię. Kontekst pokazuje pracę jako tożsamość całej wspólnoty, nie tylko jednostki - Rzecki i Boryna to ten sam typ człowieka, dla którego praca jest życiem.