Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

Pytanie ma formę alternatywy, ale najlepsza odpowiedź jest ambiwalentna: w Lalce miasto bywa i szansą, i zagrożeniem - zależnie od tego, kim jest człowiek i po której stronie ulicy się urodził. Warszawa to niemal osobny bohater powieści, opisany z reporterską dokładnością. Pułapka: jednostronne rozstrzygnięcie albo mówienie o mieście ogólnikowo, bez konkretnych przestrzeni. Trzeba pokazać kontrasty społeczne wpisane w topografię miasta oraz to, jak przestrzeń odzwierciedla diagnozę społeczeństwa.

Lektura i konteksty

Wykorzystaj spacer Wokulskiego po Powiślu: obraz nędzy, brudu i apatii biedoty, wobec której bohater czuje bezsilność - miasto wrogie najsłabszym. Kontrastem jest świat salonów arystokracji i eleganckich przestrzeni spacerowych - miasto przyjazne, ale tylko dla uprzywilejowanych. Warto dodać Paryż, który Wokulski ogląda jako miasto zaplanowane i celowe - pozytywna wizja nowoczesnej metropolii na tle chaotycznej Warszawy. Kontekst: Zbrodnia i kara Dostojewskiego - duszny Petersburg jako przestrzeń niszcząca psychikę bohatera - albo kontekst historyczny: gwałtowna urbanizacja XIX wieku.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: miasto w Lalce jest przestrzenią ambiwalentną - daje szanse jednym, a innych skazuje na wegetację.
2. 2Powiśle widziane oczami Wokulskiego: nędza i apatia jako oskarżenie społeczeństwa, które marnuje ludzki potencjał.
3. 3Przestrzenie arystokracji i świat sklepu: miasto jako miejsce awansu, handlu i kariery - ale dostępne nielicznym.
4. 4Paryż jako kontrast: metropolia uporządkowana i celowa pokazuje, czym miasto mogłoby być.
5. 5Kontekst: Petersburg w Zbrodni i karze jako miasto wrogie człowiekowi; wniosek - o charakterze miasta decydują ludzie i stosunki społeczne, nie same mury.