Walka człowieka ze swoimi słabościami. Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Stanowisko, że najtrudniejsza walka człowieka toczy się z własną pychą i pokusami, a wygrać ją można tylko przez pokorę i przyznanie się do winy.
• Drogę Raskolnikowa omówioną etapami - teoria o ludziach niezwykłych, wahanie i zbrodnia, choroba i izolacja jako bunt sumienia, wpływ Soni i wyznanie winy - oraz co najmniej jedną postać kontrastową, Marmieładowa lub Świdrygajłowa, jako przykład walki przegranej.
• Kontekst literacki lub biblijny oraz wniosek o tym, że zwycięstwo nad słabością wymaga pokory i drugiego człowieka, a nie siły woli w samotności.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Teoria Raskolnikowa: w artykule byłego studenta ludzie dzielą się na zwykłych, którzy muszą przestrzegać prawa, i niezwykłych, jak Napoleon, którzy mają prawo przekroczyć normy dla wielkiego celu. Słabość intelektualna - pycha przebrana za filozofię, która pozwala usprawiedliwić zbrodnię jako eksperyment.
• Wahanie przed zbrodnią: Raskolnikow odczuwa wstręt do własnego planu, śni o zakatowanym koniu i po przebudzeniu modli się, by Bóg wskazał mu drogę i pozwolił porzucić zamiar; przypadkiem podsłuchana rozmowa o tym, że Lizawieta wyjdzie z domu, popycha go z powrotem. Pierwsza runda walki - natura broni się przed teorią, ale przegrywa.
• Zbrodnia i jej cena: Raskolnikow zabija toporem Alonę Iwanowną, a potem Lizawietę, która niespodziewanie wraca; ukrywa łup pod kamieniem i nigdy z niego nie korzysta. Po zbrodni popada w gorączkę, mdleje w komisariacie, odpycha matkę i siostrę oraz przyjaciela Razumichina. Choroba i izolacja jako dowód, że teoria przegrała z naturą, choć bohater jeszcze się do tego nie przyznaje.
• Sonia Marmieładowa: córka pijaka, która sprzedaje się, by utrzymać rodzinę, a mimo to zachowuje wiarę i czystość; czyta Raskolnikowowi ewangeliczną opowieść o wskrzeszeniu Łazarza, a gdy on wyznaje jej zbrodnię, każe mu pójść na rozstaje, ucałować ziemię i przyznać się publicznie. Pokora Soni jako lekarstwo na pychę - zwycięstwo w walce ze słabością przychodzi przez drugiego człowieka.
• Postaci kontrastowe: Marmieładow, urzędnik i alkoholik, który wie, że niszczy rodzinę, wyznaje swoją słabość ze łzami, a jednak pije dalej i ginie pod końmi; Świdrygajłow, człowiek bez hamulców, który po odrzuceniu przez Dunię strzela sobie w głowę. Dwa warianty walki przegranej - przez bezsilność i przez pustkę.
• Epilog (opcjonalnie): na katordze Raskolnikow długo nie czuje skruchy i gardzi współwięźniami, aż choroba i obecność Soni zmieniają go; w finale bierze do rąk Ewangelię, a narrator zapowiada jego odrodzenie. Zwycięstwo nie jest natychmiastowe - pokora dojrzewa powoli.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   O doktorze Hiszpanie, Jan Kochanowski

   Zmęczony biesiadą bohater żegna się z towarzystwem, ale ci wdzierają się do jego pokoju i namawiają go na jeden kieliszek, aż stwierdza, że poszedł spać trzeźwy, a obudzi się pijany. Zestaw ten żartobliwy obraz uległości z poważnymi słabościami bohaterów Zbrodni i kary.

2. Kontekst literacki

   Makbet, William Shakespeare

   Makbet walczy z własną ambicją tylko chwilę - przed zabójstwem Dunkana waha się, ale ulega przepowiedni czarownic i namowom żony, a każda kolejna zbrodnia przychodzi mu łatwiej, aż do całkowitego znieczulenia. Kontrast z Raskolnikowem: u Szekspira człowiek, który podda się słabości do końca, ginie bez odkupienia, u Dostojewskiego zbrodniarz może wrócić, jeśli przyjmie pokorę.

3. Kontekst biblijny

   Przypowieść o synu marnotrawnym (Ewangelia według św. Łukasza)

   Syn odchodzi z domu z pychą i pieniędzmi, upada aż do głodu i pasania świń, a droga powrotu zaczyna się od słów „zgrzeszyłem przeciw tobie” - ojciec przyjmuje go bez wyrzutów. Ten sam schemat co u Raskolnikowa: zwycięstwo nad słabością nie jest triumfem woli, lecz przyznaniem się do upadku, a odrodzenie przychodzi jako dar, nie zasługa.

4. Kontekst literacki

   Lalka, Bolesław Prus

   Wokulski walczy z własną słabością - zaślepieniem miłością do Izabeli - i przegrywa wiele rund: wraca do niej mimo upokorzeń, aż rozmowa w pociągu zrywa złudzenie i prowadzi go na tory. Inny rodzaj słabości niż pycha Raskolnikowa, ale ten sam mechanizm: człowiek widzi swoją słabość i nie umie z nią zerwać w samotności, a Wokulskiemu, w odróżnieniu od Raskolnikowa, nikt nie podaje ręki.