Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę o tym, jak daleko może sięgać poświęcenie dla innych i co odróżnia prawdziwą ofiarę od jej pozoru.
• Co najmniej dwa przykłady z powieści (Sonia, Dunia, ewentualnie Raskolnikow jako kontrast) z konkretnymi faktami: co bohater oddaje, komu i z jakim skutkiem.
• Kontekst, który pokazuje inny wzór ofiary, oraz wniosek spinający go z powieścią Dostojewskiego.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Sonia Marmieładowa: córka pijącego urzędnika Marmieładowa; żeby wyżywić macochę Katarzynę Iwanownę i jej troje dzieci, zostaje prostytutką i przynosi do domu zarobione pieniądze. Ofiara z godności podjęta bez słowa skargi, z miłości i wiary - centralny przykład poświęcenia.
• Sonia i Raskolnikow: to jej bohater wyznaje zbrodnię; Sonia każe mu pójść na plac, ucałować ziemię i przyjąć karę, daje mu swój krzyżyk, a potem jedzie za nim na katorgę na Syberię. Poświęcenie, które wychodzi poza rodzinę i staje się drogą ocalenia dla obojga.
• Dunia (Awdotia Romanowna): siostra Raskolnikowa, wcześniej guwernantka prześladowana przez Swidrygajłowa, godzi się na małżeństwo z Łużynem, człowiekiem, którego nie kocha, żeby zapewnić byt matce i bratu. Przykład ofiary z własnego szczęścia; Raskolnikow odrzuca ją, bo nie chce, by siostra sprzedawała siebie dla niego.
• Raskolnikow jako kontrast: zabija lichwiarkę Alonę Iwanownę (i przypadkiem jej siostrę Lizawietę), tłumacząc sobie, że jej pieniądze pozwolą pomóc wielu ludziom. To poświęcanie cudzego życia dla idei - zaprzeczenie prawdziwej ofiary, które prowadzi do rozpadu bohatera.
• Drobne gesty Raskolnikowa: oddaje ostatnie pieniądze Marmieładowom po śmierci ojca rodziny, próbuje ratować pijaną dziewczynę na bulwarze przed natrętem. Dowód, że w bohaterze żyje odruch współczucia, który przegrywa z teorią - dobre tło do pytania, ile jest gotów oddać.
• Katarzyna Iwanowna i Marmieładow (opcjonalnie): macocha, która w nędzy posyła pasierbicę na ulicę, i ojciec, który przepija pieniądze córki - obraz rodziny, dla której Sonia się poświęca, i pytanie, czy ofiara ma sens, gdy jej adresaci nie potrafią jej unieść.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst mitologicznyPolecany

   Mit o Prometeuszu i idea prometeizmu

   Po ulepieniu człowieka z gliny tytan nie zostawił go samemu sobie, tylko objął ojcowską opieką, a za tę bezwarunkową miłość został przykuty do skał Kaukazu. Zestaw ten symboliczny wzór poświęcenia dla ogółu z bardzo konkretną, rodzinną ofiarą Soni i Duni.

2. Kontekst biblijny

   Ewangelia (przykazanie miłości bliźniego, przypowieść o miłosiernym Samarytaninie)

   Sonia żyje według ewangelicznego wzoru miłości bliźniego: oddaje siebie za innych i przebacza, a Raskolnikowowi czyta scenę wskrzeszenia Łazarza. Zestaw ten wzór z jej losem: Dostojewski pokazuje, że poświęcenie płynące z wiary i miłości odradza zarówno ofiarnego, jak i tego, kogo ocala.

3. Kontekst literacki

   Dżuma, Albert Camus

   Doktor Rieux i Tarrou poświęcają zdrowie i życie dla chorych, choć nie wierzą w Boga ani w nagrodę. Podobieństwo do Soni w skali ofiary, różnica w motywacji: u Camusa źródłem poświęcenia jest solidarność i uczciwość, u Dostojewskiego wiara i miłość.

4. Kontekst historyczny

   Postawa Janusza Korczaka (Dom Sierot w getcie warszawskim, 1942)

   Korczak odrzucił możliwość ocalenia i poszedł ze swoimi wychowankami do transportu do Treblinki. Przykład poświęcenia sięgającego po ofiarę z życia dla innych, wobec którego ofiara Soni i Duni zyskuje wymiar uniwersalny: na pytanie „ile?” odpowiedź brzmi „wszystko”, gdy w grę wchodzi miłość do bezbronnych.