Motyw przemiany bohatera. Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Wyraźną tezę rozstrzygającą, na czym polega przemiana Raskolnikowa i co ją umożliwia.
• Trzy-cztery etapy z powieści opowiedziane pod tezę: teoria i zbrodnia, rozpad psychiczny, wyznanie winy Soni, katorga i epilog z odrzuceniem teorii.
• Kontekst z innym bohaterem, który przechodzi przemianę, oraz wniosek o tym, co literatura uznaje za warunek prawdziwej zmiany człowieka.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Punkt wyjścia - teoria: Raskolnikow, były student, dzieli ludzi na zwykłych i niezwykłych, którym wolno przekroczyć prawo. Zabójstwo lichwiarki Alony Iwanownej i jej siostry Lizawiety ma być sprawdzianem, do której grupy należy. Pycha rozumu jako stan przed przemianą.
• Rozpad po zbrodni: gorączka i majaczenia, ukrycie łupu pod kamieniem bez korzystania z niego, wybuchy wobec matki i siostry, prowokacyjne rozmowy ze śledczym Porfirym Pietrowiczem. Sumienie kruszy teorię, choć bohater jeszcze jej nie odrzuca.
• Spotkania z Sonią: czytanie Ewangelii o wskrzeszeniu Łazarza, wyznanie zbrodni w jej pokoju, jej nakaz, by ucałował ziemię na placu i przyjął karę. Miłość i pokora drugiego człowieka jako impuls zwrotu.
• Wyznanie i wyrok: po samobójstwie Swidrygajłowa Raskolnikow idzie do komisariatu i przyznaje się do winy; zostaje skazany na osiem lat katorgi na Syberii. Zewnętrzny etap przemiany, który nie jest jeszcze wewnętrznym odrodzeniem.
• Epilog: na katordze bohater z początku wciąż uważa zbrodnię tylko za błąd, jest chłodny wobec Soni, współwięźniowie go nienawidzą; dopiero po chorobie, w scenie nad rzeką, rzuca się Soni do stóp, a pod poduszką trzyma Ewangelię. Początek odrodzenia, które Dostojewski zapowiada, ale go nie opisuje.
• Sen o zarazie (opcjonalnie): w epilogu Raskolnikow śni o moru, który sprawia, że każdy uważa tylko siebie za posiadacza prawdy, a ludzie mordują się nawzajem. Symboliczne rozliczenie z własną teorią jako warunek przemiany.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst biblijnyPolecany

   Nowy Testament (nawrócenie Szawła pod Damaszkiem, przypowieść o synu marnotrawnym)

   Szaweł prześladowca staje się apostołem Pawłem, syn marnotrawny wraca do ojca po dnie upadku. Biblijny wzór przemiany przez upadek i łaskę jest tłem dla Dostojewskiego: czytanie Ewangelii o Łazarzu zapowiada duchowe zmartwychwstanie Raskolnikowa.

2. Kontekst literacki

   Pan Tadeusz, Adam Mickiewicz

   Jacek Soplica, zabójca Stolnika i pyszny zawadiaka, staje się księdzem Robakiem: pokutuje, walczy w legionach, w ukryciu służy ojczyźnie i ratuje życie Hrabiemu oraz Gerwazemu. Podobnie jak u Raskolnikowa przemiana wiedzie przez winę i pokutę, ale ma wymiar patriotyczny, a nie tylko osobisty.

3. Kontekst literacki

   Dziady cz. III, Adam Mickiewicz

   Gustaw, nieszczęśliwy kochanek, przemienia się w celi w Konrada, bojownika o naród (napis na ścianie: umarł Gustaw, narodził się Konrad). Kontrast z Raskolnikowem: to przemiana nagła i ideowa, wyrażona jednym gestem, gdy u Dostojewskiego zmiana jest powolna i moralna.