Co skłania człowieka do poświęceń? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę: do poświęceń skłaniają nie wielkie idee, lecz przyzwoitość, obowiązek i solidarność, a Camus pokazuje te motywy jako najtrwalsze.
• Co najmniej trzech bohaterów z różnymi motywacjami (na przykład Rieux, Tarrou, Rambert, Grand) z konkretnymi sytuacjami, w których każdy z nich coś oddaje.
• Kontekst wyjaśniający lub kontrastujący z odpowiedzią Camusa (na przykład egzystencjalistyczny bunt wobec absurdu) i wniosek o tym, jakie motywy poświęcenia są w tej powieści najważniejsze.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Doktor Bernard Rieux: leczy chorych od pierwszych szczurów do końca epidemii, choć jego żona umiera w sanatorium poza miastem. Mówi, że nie chodzi o heroizm, lecz o uczciwość, którą rozumie jako wykonywanie swojego zawodu. Znaczenie: poświęcenie z obowiązku, bez wiary i bez patosu.
• Jean Tarrou: przyjezdny, syn prokuratora, który w młodości zbuntował się przeciw wyrokom śmierci wydawanym przez ojca; w Oranie organizuje ochotnicze formacje sanitarne i wyznaje Rieux, że chce zostać świętym bez Boga. Umiera na dżumę, gdy epidemia już gaśnie. Znaczenie: poświęcenie z moralnego sprzeciwu wobec zła i z potrzeby czystości sumienia.
• Raymond Rambert: dziennikarz z Paryża, odcięty od ukochanej; przez tygodnie organizuje nielegalną ucieczkę z miasta, a gdy wszystko jest gotowe, rezygnuje i zostaje w formacjach sanitarnych, bo wstyd byłoby być szczęśliwym samemu. Znaczenie: droga od prywatnego szczęścia do solidarności jako najbardziej ludzka motywacja.
• Joseph Grand: skromny urzędnik magistratu, który po godzinach prowadzi statystyki formacji sanitarnych i latami poprawia pierwsze zdanie swojej powieści; choruje i jako jeden z pierwszych wraca do zdrowia. Rieux uważa, że jeśli ktoś w tej historii zasługuje na miano bohatera, to on. Znaczenie: cichy, codzienny heroizm bez ambicji.
• Ojciec Paneloux: w pierwszym kazaniu widzi w dżumie karę Bożą, pracuje potem w formacjach sanitarnych, a po śmierci syna sędziego Othona głosi w drugim kazaniu, że trzeba wszystko przyjąć albo wszystko odrzucić; umiera, odmawiając pomocy lekarza. Znaczenie: poświęcenie z wiary, które Camus pokazuje z szacunkiem, ale i z dystansem.
• Cottard (opcjonalnie): jedyny bohater, który się nie poświęca; korzysta na epidemii, handluje przemycanym towarem i boi się jej końca. Znaczenie: kontrast, który uwypukla, że poświęcenie jest wyborem, nie przymusem sytuacji.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst mitologicznyPolecany

   Mit o Prometeuszu

   Tytan ulepił człowieka z gliny i własnych łez, wykradł dla niego ogień z rydwanu Heliosa, a przy podziale ofiarnego byka podstępem oszukał Zeusa, za co przykuto go do skały Kaukazu. Zestaw to poświęcenie z miłości do ludzi z ofiarą Rieux i Tarrou.

2. Kontekst filozoficzny

   Egzystencjalizm i filozofia absurdu (Albert Camus, Mit Syzyfa)

   Camus uważa, że świat nie ma sensu, którego człowiek szuka, ale można odpowiedzieć na absurd buntem: działaniem po stronie ludzi bez gwarancji zwycięstwa. Rieux i Tarrou są takimi zbuntowanymi: walczą z dżumą, wiedząc, że bakcyl nigdy nie znika, i właśnie to tłumaczy, dlaczego poświęcenie nie potrzebuje wiary ani nadziei.

3. Kontekst literacki

   Ludzie bezdomni, Stefan Żeromski

   Tomasz Judym rezygnuje z małżeństwa z Joasią i z kariery, żeby leczyć biedotę, bo czuje się dłużnikiem swojej klasy; symbolem jego wyboru jest rozdarta sosna. W odróżnieniu od Rieux poświęca się w imię idei i z poczuciem winy, co pozwala pokazać, jak różne mogą być źródła tej samej decyzji.

4. Kontekst literacki

   Zdążyć przed Panem Bogiem, Hanna Krall

   Marek Edelman po wojnie zostaje kardiologiem i mówi o osłanianiu płomienia świeczki, którą Bóg chce zgasić; walkę o pojedyncze życie traktuje jak zwykły obowiązek, bez heroizmu. To odpowiedź bliska Rieux: poświęcenie jako codzienna przyzwoitość lekarza, nie wielki gest.