Czy możliwa jest przyjaźń w sytuacjach skrajnych? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę, że przyjaźń w sytuacjach skrajnych jest możliwa i wspólna walka ze złem może ją pogłębić, o ile opiera się na wspólnych wartościach.
• Co najmniej trzy konkretne sceny z powieści: współpraca Rieux i Tarrou w formacjach sanitarnych, nocna rozmowa o świętości bez Boga, kąpiel w morzu oraz śmierć Tarrou i żałoba Rieux, ewentualnie przemiana Ramberta.
• Kontekst kontrastowy lub potwierdzający (na przykład obóz niszczący więzi u Borowskiego) i wniosek o tym, co decyduje o przetrwaniu przyjaźni w skrajnych warunkach.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Rieux i Tarrou w formacjach sanitarnych: Tarrou przychodzi do Rieux z planem ochotniczych formacji, lekarz go przyjmuje i od tej chwili pracują ramię w ramię przez całą epidemię. Znaczenie: przyjaźń rodzi się ze wspólnego działania po stronie ludzi, nie z sympatii.
• Nocna rozmowa na tarasie: Tarrou opowiada Rieux o ojcu prokuratorze, o buncie przeciw wyrokom śmierci i o tym, że chce być świętym bez Boga; Rieux odpowiada, że interesuje go bycie człowiekiem. Znaczenie: szczerość i wspólne wartości jako fundament więzi.
• Kąpiel w morzu: po tej rozmowie przyjaciele, dzięki przepustkom, schodzą na nabrzeże i płyną razem w nocnym morzu, przez chwilę wolni od dżumy. Znaczenie: symboliczna scena czystej przyjaźni i szczęścia, które w sytuacji skrajnej nabierają wyjątkowej wartości.
• Śmierć Tarrou: gdy epidemia gaśnie, Tarrou zapada na dżumę w mieszkaniu Rieux; lekarz i jego matka czuwają przy nim całą noc, a Rieux po jego śmierci czuje, że przegrał partię i pozostała mu tylko pamięć. Znaczenie: przyjaźń jako źródło straty, ale i dowód, że była prawdziwa.
• Rambert: przez tygodnie organizuje ucieczkę do ukochanej z pomocą Cottarda i przemytników, a gdy wszystko jest gotowe, zostaje, bo wstyd byłoby być szczęśliwym samemu; do końca pracuje w formacjach. Znaczenie: solidarność z towarzyszami walki wygrywa z prywatnym szczęściem.
• Grand i Rieux (opcjonalnie): lekarz opiekuje się chorym urzędnikiem, który prosi o spalenie rękopisu swojej powieści, a potem niespodziewanie wraca do zdrowia. Znaczenie: więzi w Oranie obejmują też ludzi zwykłych, a troska o drugiego jest formą przyjaźni.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Kamienie na szaniec, Aleksander Kamiński

   Więź Alka, Zośki i Rudego rodzi się na potajemnych spotkaniach i akcjach sabotażowych, a sprawdza się, gdy koledzy organizują Akcję pod Arsenałem i odbijają torturowanego Rudego gestapo. Postaw tę przyjaźń obok relacji Rieux i Tarrou - obie rodzą się w sytuacji granicznej.

2. Kontekst literacki

   Opowiadania, Tadeusz Borowski (Proszę państwa do gazu, U nas, w Auschwitzu...)

   W obozie relacje sprowadzają się do walki o przetrwanie: więźniowie okradają się nawzajem, a Tadek na rampie nie odczuwa współczucia dla ludzi idących do gazu. Kontrast z Rieux i Tarrou pokazuje, że o przetrwaniu przyjaźni nie decyduje sama sytuacja skrajna, lecz to, czy człowiek zachował wartości, wokół których więź może powstać.

3. Kontekst literacki

   Iliada, Homer

   Przyjaźń Achillesa i Patroklosa rodzi się i sprawdza na wojnie: śmierć Patroklosa wyrywa Achillesa z gniewu na Agamemnona i pcha go do walki z Hektorem. Podobnie jak u Camusa więź w sytuacji skrajnej okazuje się silniejsza od prywatnych racji, choć u Homera prowadzi do zemsty, a u Camusa do dalszej pracy i pamięci.

4. Kontekst filozoficzny

   Arystotelesowska koncepcja przyjaźni (Etyka nikomachejska)

   Arystoteles odróżnia przyjaźń dla korzyści i dla przyjemności od przyjaźni doskonałej, opartej na wspólnym dążeniu do dobra. Relacja Rieux i Tarrou jest przykładem tej trzeciej: nie łączy ich interes ani rozrywka, lecz wspólna walka po stronie ludzi, dlatego przetrwała próbę epidemii.