Człowiek wobec cierpienia i śmierci. Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę o tym, że wobec cierpienia i śmierci człowiek nie odnajduje sensu, ale może wybrać bunt i solidarność zamiast rezygnacji, zachowując w ten sposób godność.
• Co najmniej trzy postawy z powieści zilustrowane konkretnymi scenami: Rieux i jego codzienna walka, Paneloux i dwa kazania wokół śmierci syna Othona, Tarrou lub Rambert jako droga do solidarności, ewentualnie Cottard jako ucieczka.
• Kontekst wyjaśniający postawę bohaterów (egzystencjalistyczny bunt wobec absurdu lub Księga Hioba) i wniosek o tym, na czym polega sens życia w świecie bez gwarancji.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Doktor Rieux: leczy przez całą epidemię, choć wie, że dżumę pokonuje się tylko na chwilę; jego żona umiera w sanatorium poza miastem, a depesza z tą wiadomością dociera do niego, gdy zaraza już wygasa, tuż przed otwarciem bram. Mówi, że jedynym sposobem walki z dżumą jest uczciwość. Znaczenie: postawa buntu i pracy bez nadziei na ostateczne zwycięstwo.
• Śmierć syna sędziego Othona: chłopiec umiera w długiej agonii mimo podania serum doktora Castela, na oczach Rieux, Tarrou i Paneloux. Rieux mówi księdzu, że do końca życia będzie się buntował przeciw światu, w którym cierpią dzieci. Znaczenie: cierpienie niezawinione jako skandal, którego nie da się wytłumaczyć.
• Ojciec Paneloux: w pierwszym kazaniu tłumaczy dżumę jako zasłużoną karę, pracuje w formacjach sanitarnych, a po śmierci dziecka głosi, że wiara wymaga przyjęcia wszystkiego; umiera, nie wzywając lekarza, a w kartotece zapisano go jako przypadek wątpliwy. Znaczenie: postawa religijna, którą cierpienie niewinnego wystawia na próbę.
• Jean Tarrou: organizuje ochotnicze formacje sanitarne, opowiada Rieux o buncie przeciw wyrokom śmierci wydawanym przez ojca prokuratora i o pragnieniu świętości bez Boga; umiera na dżumę, gdy epidemia już ustępuje, a Rieux czuwa przy nim całą noc. Znaczenie: śmierć przyjaciela jako doświadczenie, które nie odbiera sensu walce.
• Raymond Rambert i Cottard jako dwa bieguny: Rambert rezygnuje z gotowej ucieczki do ukochanej i zostaje pomagać, Cottard bogaci się na przemycie, a po zakończeniu epidemii strzela z okna do ludzi i zostaje aresztowany. Znaczenie: wobec cierpienia można wybrać solidarność albo ucieczkę w egoizm.
• Zakończenie kroniki (opcjonalnie): Rieux ujawnia się jako narrator i zapisuje, że bakcyl dżumy nigdy nie umiera ani nie znika, a on spisał tę historię, żeby dać świadectwo ludziom, którzy walczyli. Znaczenie: śmierć i zło są trwałe, ale pamięć i świadectwo są formą oporu.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst biblijnyPolecany

   Księga Hioba

   Hiob, człowiek sprawiedliwy, traci majątek, dzieci i zdrowie, odrzuca tłumaczenie przyjaciół, że cierpienie musi być karą, i skarży się Bogu, nie tracąc wiary. Kazania Paneloux powtarzają logikę przyjaciół Hioba, a bunt Rieux wobec śmierci dziecka jest skargą Hioba w świecie, w którym Bóg nie odpowiada.

2. Kontekst filozoficzny

   Egzystencjalizm i filozofia absurdu (Albert Camus, Mit Syzyfa)

   Camus opisuje absurd jako rozdźwięk między ludzkim pragnieniem sensu a milczeniem świata i proponuje bunt: działanie mimo braku nadziei, jak Syzyf, który znów schodzi po głaz. Rieux i Tarrou realizują tę postawę wobec cierpienia i śmierci, a kontekst pozwala nazwać, dlaczego ich walka bez gwarancji zwycięstwa nie jest bezsensowna.

3. Kontekst literacki

   Treny, Jan Kochanowski

   Po śmierci Urszulki poeta przechodzi od rozpaczy i zwątpienia w Boga oraz w wartość mądrości do pogodzenia się z losem w Trenie XIX. To inna droga niż bunt Rieux: cierpienie zostaje w końcu przyjęte, ale dopiero po kryzysie, co pozwala pokazać, że postawa wobec śmierci jest procesem, nie jednorazową decyzją.