Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi. Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Tezę nazywającą główną przyczynę nieporozumień między Harpagonem a dziećmi i wskazującą, że mechanizm ten jest szerszy niż skąpstwo.
• Co najmniej trzy sceny odczytane jako ilustracje przyczyn: plany małżeńskie ojca wobec Elizy i Kleanta, rywalizację o Mariannę oraz sprawę pożyczki i podstępy dzieci.
• Kontekst z inną relacją rodzica i dziecka oraz wniosek o tym, co jest wspólnym źródłem nieporozumień między pokoleniami.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Harpagon jako ojciec-właściciel: wdowiec, który dzieciom skąpi wszystkiego - Kleant musi pożyczać, by godnie się ubrać, Eliza nie ma prawa wybrać męża. Ojciec traktuje dzieci jak koszty i pozycje majątkowe, nie jak osoby. Przyczyna pierwsza: pieniądz wyżej niż dziecko.
• Małżeństwo Elizy: Harpagon postanawia wydać córkę za starszego, bogatego Anzelma, bo ten bierze ją bez posagu; każdy argument Elizy i Walerego ucina słowami „bez posagu”. Przyczyna druga: władza rodzica nad losem dziecka i rachunek ekonomiczny zamiast troski o jego szczęście.
• Rywalizacja o Mariannę: Harpagon zamierza poślubić młodą Mariannę, nie wiedząc, że kocha ją Kleant; gdy prawda wychodzi na jaw, ojciec i syn stają się rywalami, a Harpagon grozi wydziedziczeniem i przeklina syna. Przyczyna trzecia: egoizm rodzica, który własne pragnienia stawia nad uczuciami dziecka.
• Pożyczka i lichwa: Kleant szuka pożyczki na zabójczy procent, a lichwiarzem okazuje się jego ojciec; obaj zarzucają sobie nawzajem hańbę - syn zdzierstwo, ojciec rozrzutność. Scena pokazuje, że rozmowa jest niemożliwa, bo każda strona mówi innym językiem wartości.
• Podstępy dzieci: Eliza i Walery ukrywają zaręczyny, Walery udaje lojalnego rządcę, Kleant ze Strzałką wykorzystują kradzież szkatułki jako kartę przetargową. Dzieci nie rozmawiają z ojcem, lecz go oszukują - skutek i zarazem dowód, że porozumienie w tym domu nie istnieje.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Zemsta, Aleksander Fredro

   Klara i Wacław chcą się pobrać, ale są dziećmi (lub podopiecznymi) zwaśnionych sąsiadów - Cześnika i Rejenta; Rejent próbuje zmusić syna do ślubu z Podstoliną dla własnych korzyści, a młodzi muszą uciekać się do podstępu. Jak w Skąpcu rodzic rozporządza uczuciami dziecka według własnych interesów - ale Fredro, podobnie jak Molier, pozwala miłości zwyciężyć nad uporem starszych.

2. Kontekst literacki

   Tango, Sławomir Mrożek

   Konflikt pokoleń odwrócony: Artur domaga się zasad, formy i tradycyjnego ślubu, a jego rodzice Stomil i Eleonora odrzucają wszelkie normy i żyją w chaosie swobody. Nieporozumienie ma tę samą przyczynę co w Skąpcu - brak wspólnego świata wartości - tylko role są zamienione: tu rodzice są buntownikami, a dziecko konserwatystą. Zestawienie dowodzi, że źródłem konfliktu nie jest wiek, lecz rozpad wspólnych wartości.

3. Kontekst biblijny

   Przypowieść o synu marnotrawnym (Ewangelia św. Łukasza)

   Młodszy syn żąda swojej części majątku, roztrwania ją i wraca upokorzony, a ojciec przyjmuje go z radością, ku oburzeniu starszego brata. Kontrast z Harpagonem: tu ojciec przedkłada dziecko nad majątek i to on wychodzi naprzeciw - przypowieść pokazuje, jak wygląda relacja, w której rodzic nie traktuje dzieci jak pozycji w rachunku.