Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym? Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Komisja chce usłyszeć

• Jasną odpowiedź na pytanie z polecenia i tezę o tym, dlaczego bogactwo Harpagona nie daje szczęścia ani jemu, ani jego rodzinie.
• Co najmniej trzy przykłady z komedii: obsesyjny lęk o szkatułkę i monolog po jej kradzieży, plany małżeńskie podporządkowane zyskowi oraz konflikt z dziećmi, zwłaszcza sprawę pożyczki Kleanta.
• Kontekst z innym bohaterem, dla którego majątek nie okazał się źródłem szczęścia, oraz wniosek o tym, co naprawdę je daje.

Z lektury bazowej wykorzystaj

• Szkatułka: Harpagon zakopał w ogrodzie szkatułkę z dziesięcioma tysiącami talarów i żyje w ciągłym lęku, że ktoś ją znajdzie; podejrzewa służących, własne dzieci, każdego gościa. Bogactwo nie daje mu spokoju, lecz go odbiera - to pierwszy dowód przeciw tezie o szczęściu z posiadania.
• Monolog po kradzieży: gdy Strzałka, sługa Kleanta, wykrada szkatułkę, Harpagon wpada w rozpacz, woła o pomoc, chce aresztować wszystkich wokoło, chwyta za rękę samego siebie, mówi o pieniądzach jak o utraconym przyjacielu, bez którego nie może żyć. Scena komiczna, ale i przerażająca: pieniądz zajął miejsce ludzi.
• Plany małżeńskie: Harpagon chce wydać córkę Elizę za starszego Anzelma, bo ten bierze ją bez posagu (powtarzane „bez posagu” ucina każdy argument), a sam zamierza poślubić młodą Mariannę, ukochaną syna Kleanta. Miłość dzieci i własne uczucia podporządkowane rachunkowi - bogactwo niszczy więzi rodzinne.
• Pożyczka Kleanta: syn, pozbawiony pieniędzy przez ojca, pożycza od lichwiarza na zabójczy procent i odkrywa, że lichwiarzem jest Harpagon; ojciec z kolei dowiaduje się, że to jego syn jest rozrzutnym dłużnikiem. Skąpstwo zamienia relację ojca z synem w relację wierzyciela z dłużnikiem.
• Zakończenie: Anzelm okazuje się ojcem Walerego i Marianny; Harpagon zgadza się na małżeństwa dzieci pod warunkiem, że odzyska szkatułkę i nie zapłaci za wesela. Gdy wszyscy cieszą się miłością, on cieszy się pieniędzmi - komedia kończy się szczęśliwie dla wszystkich poza skąpcem, który pozostaje sam ze swoją szkatułką.

Konteksty do wyboru

Polecenie wymaga co najmniej jednego kontekstu. Wybierz jeden, ale omów go w związku z tezą, a nie jako osobną opowieść.

1. Kontekst literackiPolecany

   Opowieść wigilijna, Charles Dickens

   Scrooge ma spory majątek, ale żyje skromnie i kosztem innych, Boże Narodzenie kojarzy mu się wyłącznie z rozrzutnością, a bliskich zraża tak długo, aż zostaje sam; dopiero duchy skłaniają go do przemiany. Zestaw go z Harpagonem - obaj mają pieniądze i nie umieją z nich korzystać.

2. Kontekst literacki

   Lalka, Bolesław Prus

   Wokulski zdobywa ogromny majątek na dostawach wojennych, ale bogactwo ma być tylko narzędziem do zdobycia Izabeli Łęckiej; kupuje kamienicę Łęckich, ratuje ich finanse, a i tak pozostaje dla arystokracji dorobkiewiczem, a dla Izabeli - środkiem do celu. Kontrast z Harpagonem: Wokulski nie jest skąpy, jest hojny i wielkoduszny, a mimo to pieniądze nie kupują mu ani miłości, ani sensu życia - dowód, że problemem nie jest tylko skąpstwo.

3. Kontekst biblijny

   Ewangelie: bogaty młodzieniec i przypowieść o głupim bogaczu

   Bogaty młodzieniec odchodzi zasmucony, gdy Jezus każe mu rozdać majątek, a bogacz gromadzący zbiory w spichrzach słyszy, że jeszcze tej nocy zażądają jego duszy. Ewangelia diagnozuje to samo co Molier: przywiązanie do dóbr zamyka człowieka na innych i na Boga; różnica: Biblia wskazuje alternatywę (skarb w niebie), komedia tylko ośmiesza.

4. Kontekst literacki

   Chłopi, Władysław Reymont

   Maciej Boryna jest najbogatszym gospodarzem Lipiec, ale ziemia staje się źródłem wojny z synem Antkiem, który żąda zapisu, i powodem małżeństwa z młodą Jagną, której przed ślubem zapisuje sześć morgów. Bogactwo nie daje Borynie spokoju ani miłości - podobnie jak Harpagon toczy z dziećmi walkę o majątek; różnica: Boryna umiera na własnym polu, pogodzony z ziemią, Harpagon nigdy nie uzyska takiego spokoju.