Czy człowiek decyduje o własnym losie? Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Jak podejść do tego pytania

To pytanie o granicę między przeznaczeniem a wolną wolą. Kluczowe jest zauważenie, że przepowiednia wiedźm niczego Makbetowi nie nakazuje - mówi, kim będzie, ale nie mówi, że ma zabijać. To bohater sam interpretuje ją jako przyzwolenie na zbrodnię. Typowa pułapka: zrzucenie odpowiedzialności na siły nadprzyrodzone lub na Lady Makbet, podczas gdy Szekspir konsekwentnie pokazuje łańcuch samodzielnych decyzji bohatera.

Lektura i konteksty

Wykorzystaj kolejność zdarzeń: spotkanie z wiedźmami rozbudza ambicję, ale Makbet długo się waha przed zabójstwem Dunkana; presja żony jest impulsem, lecz decyzja należy do niego; kolejne zbrodnie - na Banku czy rodzinie Makdufa - podejmuje już całkiem sam, bez podszeptów. Pokaż też cenę wyborów: bezsenność, obłęd Lady Makbet, moralną pustkę bohatera. Jako kontekst weź tragedię antyczną, np. Antygonę Sofoklesa: tam los bohaterów determinuje fatum i konflikt tragiczny bez dobrego wyjścia - kontrast uwypukli, że u Szekspira o klęsce decyduje charakter i wybór, nie przeznaczenie.

Proponowany plan wypowiedzi

1. 1Teza: Makbet dowodzi, że człowiek sam decyduje o swoim losie - przepowiednia jest tylko pokusą, którą bohater mógł odrzucić.
2. 2Analiza pierwszej zbrodni: wahania Makbeta i presja żony pokazują, że zabójstwo Dunkana było wyborem, nie koniecznością.
3. 3Eskalacja: kolejne zbrodnie podejmowane samodzielnie ujawniają, jak wybory stopniowo kształtują (i niszczą) człowieka.
4. 4Kontekst: tragedia antyczna (Antygona) jako kontrast - bohater grecki jest w rękach fatum, bohater Szekspira w rękach własnych decyzji.
5. 5Wniosek: literatura przesuwa akcent z przeznaczenia na odpowiedzialność - losem człowieka rządzą jego czyny i ich konsekwencje.